Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor a finanse

7 czerwca 2019

NR 103 (Czerwiec 2019)

Prawa autorskie w przedszkolu

0 11

Każdy dyrektor jednostki oświatowej zetknął się z problemem ochrony praw autorskich. Wykorzystywanie przez nauczycieli cudzych utworów podczas zajęć z dziećmi, imprez okolicznościowych, uroczystości przedszkolnych czy zabaw powinno odbywać się z dużą rozwagą. W przeciwnym razie może to narazić placówkę na roszczenia twórców i skończyć się postępowaniem sądowym oraz wypłatą odszkodowania.

Wmyśl ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Nazywamy go utworem. Może mieć postać wyrażoną słowem, symbolami matematycznymi lub znakami graficznymi. Będą to np. teksty literackie, utwory muzyczne i słowno-muzyczne, sceniczne, choreograficzne, filmy lub fotografie. Wartość artystyczna czy merytoryczna nie ma tutaj najmniejszego znaczenia, podobnie jak to, czy mamy do czynienia z dziełem uznanym przez znawców, cenionym przez odbiorców, czy jakimkolwiek zdjęciem, nawet wykonanym smartfonem i umieszczonym przez autora na jego profilu społecznościowym. 

Utwór taki od momentu powstania chroniony jest majątkowym prawem autorskim, którego podstawową zasadą jest zezwolenie twórcy na jakiekolwiek jego wykorzystywanie. Zgoda autora nie jest wymagana, jeżeli jego prawa majątkowe wygasły. Stanie się tak z upływem 70 lat od śmierci twórcy. Jeżeli jednak prawa majątkowe do utworu przysługują z mocy ustawy innemu podmiotowi niż twórca, podany termin liczy się od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy nie został on rozpowszechniony – od daty jego ustalenia. 

Warto wiedzieć, że obok majątkowych praw autorskich autorowi utworu przysługują także prawa osobiste. W przeciwieństwie do tych pierwszych są one nieograniczone w czasie i niezbywalne. Wynikają z nierozerwalnej więzi pomiędzy autorem a stworzonym przez niego dziełem. Dają mu swobodę wyboru, czy utwór ma być podpisany jego imieniem i nazwiskiem, pseudonimem, czy wydany anonimowo. 

Jeśli prawa majątkowe zostaną naruszone, ich właściciel może żądać od osoby, która te prawa naruszyła:

  • zaniechania naruszania,
  • usunięcia skutków naruszenia,
  • naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu,
  • wydania uzyskanych korzyści.

W zakresie dysponowania cudzymi utworami instytucje oświatowe, w tym przedszkola, zostały potraktowane przez ustawodawcę w sposób preferencyjny. Zgodnie bowiem z art. 27 wspomnianej ustawy mogą one, na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych, korzystać z rozpowszechnionych utworów w oryginale i w tłumaczeniu oraz zwielokrotniać w tym celu rozpowszechnione drobne utwory lub fragmenty większych utworów. Mamy wówczas do czynienia z tzw. dozwolonym użytkiem edukacyjnym, który zwalnia z konieczności uzyskiwania zezwolenia właścicieli praw autorskich (twórców, wydawców) oraz zapłaty wynagrodzenia. Przyjrzyjmy się temu, jak to wygląda w codziennej rzeczywistości przedszkola.

Wykorzystywanie utworów na zajęciach

Nauczyciel podczas zajęć urządził projekcję filmu Nowe przygody Kubusia Puchatka zrealizowanego na podstawie książek Alana Aleksandra Milne’a. Zastanówmy się, czy projekcja filmu była uzasadniona dydaktycznie? Gdyby był to tylko element cyklu prezentacji filmów z wytwórni Walta Disneya, niepowiązany tematycznie z zajęciami, wówczas niewątpliwie należałoby uzyskać odpowiednią licencję. Jeśli jednak projekcja była przyczynkiem do rozmowy z dziećmi na temat miłości i przyjaźni, troski o innych, szacunku czy uniwersalnych mądrości życiowych, to z pewnością cel dydaktyczny, o którym mowa w art. 27 ustawy, zostanie osiągnięty. 

Z dozwolonym użytkiem edukacyjnym będziemy mieli też do czynienia podczas odtwarzania utworów muzycznych na zajęciach języka angielskiego, gdy będą one charakterystycznym tłem do omawiania zwyczajów i kultury mieszkańców danego kraju. Jeżeli jednak...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy