Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

10 stycznia 2019

NR 98 (Styczeń 2019)

Planowanie decyzji kadrowych w nowym roku
Polityka kadrowa jako odpowiedź na nowe wyzwania przedszkola

0 62

Na początku nowego roku kalendarzowego dyrektorzy wszystkich przedszkoli (zarówno publicznych, jak i niepublicznych) powinni rozpocząć przygotowania do planowania decyzji, jakie będą musiały być podejmowane już niebawem. Jest to szczególnie ważne właśnie teraz, kiedy wraz z bieżącym rokiem szkolnym kończy się również funkcjonowanie niektórych placówek edukacyjnych. Nowy rok szkolny zastanie nas w zupełnej nowej formule oświatowej zakładającej zmienioną substancję placówek oświatowych.

Mając na uwadze fakt, że wszelkie działania dyrektora muszą być oparte na obowiązujących regulacjach prawnych, na wstępie dalszych rozważań należy przypomnieć o podstawowych zasadach dotyczących podejmowania decyzji kadrowych, zwłaszcza tych typowych, ale nie tylko. Delegację prawną do decydowania w powyższych kwestiach daje dyrektorowi ustawa Prawo oświatowe1, w której czytamy: „dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami”2. Na tej podstawie to właśnie dyrektor przedszkola, co do zasady, w szczególności decyduje w sprawach: 

  • zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników szkoły lub placówki; 
  • przyznawania nagród oraz wymierzania kar porządkowych nauczycielom i innym pracownikom szkoły lub placówki; 
  • występowania z wnioskami, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i rady szkoły lub placówki, w sprawach odznaczeń, nagród i innych wyróżnień dla nauczycieli oraz pozostałych pracowników szkoły lub placówki. 

W zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy dyrektor przedszkola podejmuje decyzje, opierając je na regulacjach zawartych w następujących aktach prawnych:

  • ustawa Karta Nauczyciela3,
  • ustawa Kodeks pracy4,
  • artykuł 7 ustawy o pracownikach samorządowych5 – „czynności w sprawach z zakresu prawa pracy za jednostki wykonuje kierownik jednostki organizacyjnej”, przytoczony zapis wiąże się bezpośrednio z zatrudnianiem pracowników niepedagogicznych na stanowiskach urzędniczych w przedszkolu. 

W tym miejscu należy przypomnieć, że wszelkie sprawy dotyczące stosunku pracy wymagają w określonych przypadkach współdziałania dyrektora przedszkola ze związkami zawodowymi. Wynika to z faktu, że pracownicy zatrudnieni w przedszkolu mają prawo do zrzeszania się w związkach zawodowych i w sytuacjach wynikających ze sporów związanych ze stosunkiem pracy mają prawo korzystania z opieki, wsparcia oraz przysługującej im ochrony wynikającej z przepisów ustawy o związkach zawodowych6. Dyrektor przedszkola, podejmując decyzje kadrowe, powinien mieć zawsze na uwadze przepisy wymienionej ustawy. Ignorowanie wspomnianego uprawnienia pracowniczego może pociągnąć za sobą daleko idące konsekwencje i spowodować niepotrzebne konflikty. 
Należy przy tym wspomnieć, że niektóre sytuacje będą rozwiązane z mocy prawa i wówczas dyrektorzy nie będą mieli zbytniego pola do działania. Wynika to z zapisów przepisów przejściowych ustawy wprowadzającej przepisy ustawy Prawo oświatowe7. Dla przykładu: zgodnie z zawartymi tam regulacjami z dniem 1 września 2019 r. nauczyciele zatrudnieni w dotychczasowym trzyletnim liceum ogólnokształcącym albo dotychczasowym czteroletnim technikum stają się odpowiednio nauczycielami zatrudnionymi odpowiednio w czteroletnim liceum ogólnokształcącym albo pięcioletnim technikum. Wówczas dyrektor dotychczasowego trzyletniego liceum ogólnokształcącego albo dotychczasowego czteroletniego technikum do 15 maja 2019 r. tylko na piśmie informuje nauczycieli o zachodzącej zmianie. 
Również nauczyciel zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (bez względu na wymiar takiego zatrudnienia) po wcześniejszym wyrażeniu odpowiedniej zgody będzie mógł zostać przeniesiony służbowo do innego przedszkola lub na inne stanowisko. Jednak w tym wyjątkowym przypadku nie będzie obowiązku zapewnienia przeniesionemu nauczycielowi mieszkania służbowego oraz miejsca pracy dla jego małżonka będącego również nauczycielem. Nauczyciele będą mieli możliwość skorzystania z przysługujących im uprawnień emerytalnych lub świadczenia kompensacyjnego, ale pod jednym warunkiem: z uprawnień tych mogą skorzystać jedynie nauczyciele, których dotychczasowy stosunek pracy w związku z planowanymi zmianami został rozwiązany lub wygasł. Zwracam jednak uwagę, że uprawnienia emerytalne dotyczą wyłącznie tych nauczycieli którzy do 31 grudnia 2008 r. uzyskali już prawo do tzw. emerytury nauczycielskiej, przyznawanej na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela. 

Okresy zatrudnienia

Omawiając potencjalne decyzje kadrowe, należy pamiętać, że są one nierozerwalnie związane ze sposobem nawiązania określonego stosunku pracy. Pamiętajmy, że sposób nawiązania stosunku pracy jednoznacznie implikuje również ewentualny sposób jego rozwiązania, dlatego też te kwestie należy koniecznie sobie przypomnieć. W przedszkolu stosunek pracy można nawiązać na podstawie umowy o pracę (zarówno nauczyciele, jak i pracownicy niepedagogiczni), która jest zawarta albo na czas określony, albo na czas nieokreślony, zarówno w pełnym, jak i niepełnym wymiarze czasu pracy. Nawiązanie stosunku pracy na podstawie mianowania może dotyczyć tylko nauczycieli. Co do zasady, umowę o pracę na czas określony można zawrzeć m.in. z nauczycielem stażystą na dwa lata szkolne w celu odbycia stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego (art. 10 ust. 2 i 3 KN8 oraz ust. 7). Stosunek pracy z nauczycielem kontraktowym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (art. 10, ust. 4 KN), natomiast zatrudnienie na podstawie mianowania zawiera się tylko z nauczycielem mianowanym bądź dyplomowanym na czas nieokreślony (art. 10 ust. 5 KN). Jednak to w przypadku mianowania pojawia się szereg nieporozumień, które są powodem ewidentnych błędów. W przypadku mianowania należy wyróżnić trzy różne znaczenia tego pojęcia i w związku z tym trzy niezależne od siebie postępowania, będące z kolei podstawą wydania aktu mianowania, nadania stopnia awansu zawodowego lub dokumentu potwierdzającego przekształcenie podstawy prawnej istniejącego stosunku pracy. Jeśli chodzi o szczegóły, to zwykle akt mianowania wydaje się w związku z nawiązaniem stosunku pracy. Wynika to zapisów zawartych w art. 10 ust. 1 KN,które stanowią, że stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się w szkole lub placówce na podstawie umowy o pracę lub właśnie mianowania. Dlatego podstawową zasadą jest, zgodnie z art. 10 ust. 5 KN, że nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany są zatrudniani na podstawie mianowania. To w takiej właśnie sytuacji dyrektor przedszkola, zatrudniając nauczyciela wydaje mu akt mianowania, a nie żaden inny dokument (np. umowę o pracę). Tylko w szczególnych przypadkach nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany są zatrudniani na podstawie umowy o pracę na czas określony bądź nieokreślony (przypadki opisane w art. 10 ust. i 7 KN). Akt nadania stopnia nauczyciela mianowanego związany jest natomiast z realizacją indywidualnej ścieżki awansu zawodowego. Wynika to z zapisów stanowiących, że zgodnie z art. 9b ust. 4 KN nauczycielom spełniającym określone warunki, w drodze decyzji administracyjnej, stopień awansu zawodowego – nauczyciela mianowanego – nadaje nauczycielowi kontraktowemu organ prowadzący 
przedszkole. 
Zupełnie inny aspekt występuje w przypadku przekształcenia stosunku pracy z umowy w mianowanie. Dokument potwierdzający przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy wydawany jest na podstawie art. 10 ust. 5a i 5b ustawy KN, gdy stosunek pracy nauczyciela nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się w stosunek pracy na podstawie mianowania. Sytuacja taka występuje w związku z uzyskaniem przez nauczyciela właśnie stopnia nauczyciela mianowanego (jednocześnie nauczyciel ten musi spełniać warunki określone w art. 10 ust. 5 KN). Nauczyciel kontraktowy jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, ale jeśli w czasie trwania stosunku pracy uzyska on wyższy stopień awansu zawodowego (dostarczy akt nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego – odpowiednią decyzję administracyjną) i jednocześnie spełni warunki określone w art. 10 ust. 5 KN, to jego stosunek pracy przekształca się ex lege w stosunek pracy na podstawie mianowania. Podobnie ma to miejsce w przypadku nauczyciela mianowanego i dyplomowanego, jeżeli w czasie trwania umowy o pracę zostały spełnione warunki określone w art. 10 ust. 5 KN (np. możliwość zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony). W takiej sytuacji dyrektor przedszkola jedynie pisemnie potwierdza fakt przekształcenia podstawy prawnej stosunku pracy, a nie wydaje mu aktu mianowania. Należy przy tym pamiętać, że stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel kontraktowy uzyskał stopień nauczyciela mianowanego i spełniony został warunek do zatrudnienia go w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony (ust. 5a). Niedopełnienie tego obowiązku informacyjnego przez dyrektora przedszkola nie zmienia sytuacji prawnej samego nauczyciela, gdyż prawo działa automatycznie, a działania dyrektora mają tylko charakter informacyjno-administracyjny. Należy zatem przypomnieć (nieco zmienione w ostatnim czasie) wspomniane wyżej warunki. 

Nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem dyplomowanym i mianowanym

Zgodnie bowiem z nowymi zapisami prawnymi stosunek pracy z nauczycielem mianowanym i z nauczycielem dyplomowanym nawiązuje się na podstawie mianowania tylko wówczas, gdy:

  • ma on obywatelstwo polskie, z tym że wymóg ten nie dotyczy obywateli państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym;
  • ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z praw publicznych;
  • nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne;
  • nie był skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
  • nie był prawomocnie ukarany karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie trzech lat od ukarania, w okresie trzech lat przed nawiązaniem stosunku pracy albo karą dyscyplinarną wydalenia z zawodu nauczyciela;
  • ma kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska;
  • istnieją warunki do zatrudnienia nauczyciela w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony.

Zgodnie z ostatnimi zmianami dyrektor przedszkola, przed nawiązaniem stosunku pracy z określonym...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy