Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

30 kwietnia 2018

NR 70 (Marzec 2016)

Jak zmieniała się rzeczywistość wychowania przedszkolnego?

0 196

Wychowanie przedszkolne to pierwszy etap edukacji, który 1 września 2016 r. obejmie dzieci w wieku 3–6 lat. Znowelizowana ostatnio ustawa o systemie oświaty, która zaczęła obowiązywać od 23 stycznia 2016 r., zniosła obowiązek szkolny dla sześciolatków. Oczekiwania społeczne względem edukacji małych dzieci okazały się inne, niż zakładała to poprzednia ustawa.

Większość rodziców jest zdania, że dzieci sześcioletnie powinny być otoczone również opieką, a nie tylko wychowaniem i dydaktyką. Niestety brakowało jej w większości szkół, chociaż prawo im ją gwarantowało. Skoro rodzice tak zdecydowali, to oznacza, że szkoły nie stanęły na wysokości zadania. Jednak nie można tego sądu generalizować, ponieważ część rodziców posłała dzieci sześcioletnie do szkoły i z pewnością od nowego roku szkolnego też pośle.

W historii powojennej rozwój wychowania przedszkolnego w początkowej fazie przebiegał dość wolno. Sytuacja poprawiła się znacznie na początku lat 70., kiedy to powstały pierwsze zerówki w szkołach. W opublikowanym w 1973 r. „Raporcie o stanie oświaty w PRL” znalazły się krytyczne uwagi odnośnie do funkcjonowania wychowania przedszkolnego. W latach 80., mimo kryzysu społeczno-gospodarczego, można było dostrzec efekty realizacji wskazań zawartych w „Raporcie”. Charakterystyczne dla tych lat jest zwiększenie liczby przedszkoli wiejskich oraz zjawisko ponadnormatywnego przyjmowania dzieci do przedszkola. Grupy liczyły ponad 30 dzieci, a nierzadko i więcej. Lata 80. to początek stawiania coraz to wyższych wymagań programowych, które dotyczyły głównie modernizacji programu dla dzieci sześcioletnich w zakresie elementarnej nauki czytania, przygotowania do nauki pisania i rozumienia pojęć matematycznych. Na początku lat 90. ukazało się zarządzenie ministra edukacji w sprawie minimum programowego wychowania przedszkolnego dla dzieci sześcioletnich. Dokument ten wyraźnie wskazywał cele wychowania przedszkolnego, zwracając uwagę na treści, które można by nazwać ponadczasowymi. Wówczas wskazywano, że:

  • nadrzędną wartością edukacji przedszkolnej jest rozwój dziecka,
  • placówki przedszkolne pełnią zadania w ścisłym współdziałaniu z rodziną, pomagając jej w wychowaniu dzieci,
  • podstawowe kierunki pracy pedagogicznej placówki przedszkolnej powinny być określane przez potrzeby i możliwości rozwojowe dzieci, a także potrzeby środowiska lokalnego,
  • nauczyciel w swojej pracy powinien w szczególności:
  • dbać o zdrowie i bezpieczeństwo dzieci,
  • wspierać rozwój aktywności poznawczej dziecka, nastawionej na poznawanie samego siebie, otaczającej rzeczywistości społeczno-kulturalnej i przyrodniczej, wzbogacającej zasób jego własnych doświadczeń,
  • inicjować poczucie tożsamości dziecka z wzorami i normami postępowania oraz uczyć współodpowiedzialności za własne zachowanie,
  • zapewniać warunki do rozwoju potencjalnych możliwości dziecka, tym samym przygotowywać je do efektywnego korzystania z nauki szkolnej,
  • otaczać szczególną troską dzieci niepełnosprawne, wymagające oddziaływania stymulacyjno-kompensacyjnego, oraz zaspokajać potrzeby dzieci wyróżniających się uzdolnieniami i zainteresowaniami.

Minimum programowe z 1992 r. wskazywało także podstawowe treści programowe wychowania przedszkolnego. Z perspektywy ponad 20 lat, które upłynęły od tamtej pory, treści te nic nie utraciły na swojej wartości, a wręcz przeciwnie – zyskały bowiem obecnie również bardzo stawiamy na zdrowie i bezpieczeństwo dzieci, wartości rodzinne, rozwój intelektualny ukierunkowany na naukę czytania i pisania, doskonalenie wrażliwości estetycznej i aktywności twórczej. Oto najważniejsze treści programowe wychowania przedszkolnego sprzed ponad 20 lat, w wersji minimum:

 

  1. Zdrowie – aktywność ruchowa – rozwój fizyczny:
    • poznawanie i przestrzeganie zasad bezpieczeństwa na terenie przedszkola i poza nim, ze szczególnym uwzględnieniem elementarnych zasad bezpiecznego poruszania się po drogach;
    • budzenie świadomości dotyczącej zdrowia i jego zagrożeń,
    • wyrabianie nawyków związanych z ochroną zdrowia, higieną osobistą i higieną życia codziennego;
    • kształtowanie prawidłowej postawy fizycznej;
    • wyzwalanie ekspresji i rozwijanie sprawności ruchowej przez zabawy i ćwiczenia organizowane oraz podejmowane spontanicznie przez dzieci.
  2. Dziecko – rodzina – środowisko:
    • rozwijanie pozytywnego obrazu własnej osoby przez poznawanie i wyrażanie własnych uczuć, dostrzeganie swoich problemów i możliwości;
    • wzmacnianie więzi uczuciowej z rodziną;
    • inspirowanie aktywnej postawy dziecka wobec środowiska w bezpośrednich kontaktach z przyrodą i życiem społecznym najbliższego otoczenia;
    • budzenie poczucia więzi z krajem rodzinnym i wspólnotą ogólnoludzką.
  3. Aktywność intelektualna – rozwój umysłowy:
    • poznawanie otoczenia społecznego, technicznego i przyrodniczego, nabywanie określonych doświadczeń, wiedzy i umiejętności praktycznych;
    • rozwijanie mowy i myślenia dzieci w toku zabaw i zajęć, a w szczególności: 
    • kształtowanie umiejętności językowych; wzbogacanie słownictwa, poprawności fonetycznej i gramatycznej, wyrażania relacji, prowadzenia dialogu, układania opowiadań, wyrażania uczuć,
    • kształtowanie sprawności umysłowych: porównywania, klasyfikowania, analizy i syntezy, uogólniania i wnioskowania;
    • tworzenie sytuacji edukacyjnych sprzyjających nabywaniu i rozwijaniu umiejętności czytania i pisania, a w szczególności:
    • kształtowanie motywacji do samodzielnego czytania,
    • rozwijanie spostrzegawczości wzrokowej i słuchowej,
    • zapoznawanie z istotą symbolu graficznego,
    • rozpoznawanie liter drukowanych i pisanych wielkich i małych,
    • doskonalenie orientacji przestrzennej,
    • doskonalenie sprawności manualnych w trakcie różnorodnych działań, a także celowo organizowanych ćwiczeń,
    • czytanie wyrazów, zdań oraz krótkich tekstów,
    • próby pisania podejmowane z inicjatywy dzieci.
  4. Kształtowanie elementarnych pojęć matematycznych dotyczących:
    • orientacji w przestrzeni, wielkości przedmiotów, określania ciężaru, pojemności i czasu;
    • zapoznawania z figurami geometrycznymi;
    • tworzenia zbiorów, ich klasyfikacji jakościowej i ilościowej;
    • dodawania i odejmowania liczb naturalnych w zakresie 10 (posługiwanie się znakami).
  5. Wrażliwość estetyczna – aktywność twórcza:
    • budzenie wrażliwości estetycznej dzieci w kontaktach z przyrodą, techniką, sztuką;
    • umożliwianie dzieciom kontaktu z literaturą, teatrem, plastyką, filmem, muzyką;
    • rozwijanie różnorodnych form twórczości dziecięcej, z uwzględnieniem prób łączenia różnych rodzajów ekspresji słownej, ruchowej, muzycznej i plastycznej;
    • kształtowanie umiejętności posługiwania się różnorodnymi materiałami, przyborami i narzędziami w działalności plastyczno-konstrukcyjnej;
    • wdrażanie do organizowania i wykonywania pracy.

Program wychowania przedszkolnego z lat 90. miał również pełną wersję podzieloną na poszczególne lata rozwojowe, czyli praca wychowawczo-dydaktyczna w przedszkolu: dzieci trzyletnie, czteroletnie, pięcioletnie i sześcioletnie. Program dla każdej grupy wiekowej opisywał szczegółowo poszczególne treści z danego rodzaju wychowania, to jest: wychowanie zdrowotne, społeczno-moralne, umysłowe (dzieci trzyletnie). Dzieci cztero-, pięcioletnie miały dodany obszar wychowania estetycznego, zaś dzieci sześcioletnie – poszerzone treści wychowania umysłowego o wyrabianie gotowości do nauki czytania, pisania i kształtowanie pojęć matematycznych, a także dodany obszar wychowania technicznego.

Realizacja ówczesnego programu wychowania miała na celu wyrównywanie startu szkolnego dzieci oraz zapewnienie ciągłości oddziaływań przedszkola i szkoły. Pierwsza podstawa programowa wychowania przedszkolnego została wprowadzona w 1999 r. Wówczas wychowanie przedszkolne definiuje się jako wspomaganie rozwoju i wczesną edukację dzieci od trzeciego roku życia do rozpoczęcia nauki w klasie pierwszej sześcioletniej szkoły podstawowej. Nadrzędnym celem było zapewnienie dzieciom opieki, wychowania i uczenia się w atmosferze akceptacji i bezpieczeństwa oraz tworzenie warunków umożliwiających dziecku osiągnięcie „gotowości szkolnej”. Ta podstawa programowa zwracała uwagę na konieczność dostosowania realizowanych w przedszkolach treści do potrzeb i możliwości rozwojowych dziecka. Wskazano tutaj po raz pierwszy na podmiotowość dziecka, jego indywidualizm i określone różnice rozwojowe poszczególnych dzieci. Podstawa programowa grupowała treści w cztery podstawowe obszary, w których były określone zadania, za pomocą których dany obszar należało realizować.

 I. Poznawanie oraz rozumienie siebie i świata

  1. Budzenie zaciekawienia otaczającym światem poprzez prowokowanie pytań i dostarczanie radości odkrywania.
  2. Organizowanie działań umożliwiających poznawanie wielowymiarowości człowieka (postrzegam, myślę, czuję, działam).
  3. Organizowanie sytuacji pozwalających na poznanie możliwości własnych dziecka i innych ludzi, np. wynikających ze zróżnicowania płci, wieku, stanu zdrowia i doświadczenia.
  4. Tworzenie sytuacji doskonalących pamięć, zdolność kojarzenia, umiejętność skupienia uwagi na rzeczach i osobach.
  5. Dostrzeganie i opisywanie różnic, podobieństw i relacji między przedmiotami i zjawiskami. Stwarzanie okazji do porządkowania, klasyfikowania i liczenia.
  6. Odczytywanie sensu i przeznaczenia rzeczy.
  7. Wzbudzanie zainteresowań obrazem (ilustracją) i tekstem.
  8. Poznawanie, stosowanie, tworzenie symboli i znaków.
  9. Tworzenie warunków do doświadczeń językowych w zakresie reprezentatywnej i komunikatywnej funkcji języka (ze szczególnym uwzględnieniem nabywania i rozwijania umiejętności czytania i pisania).
  10. Przekazywanie wiedzy o zdrowym stylu życia, ocenianie zachowań służących i zagrażających zdrowiu.
  11. Wykorzystywanie i tworzenie okazji do poznawania rzeczywistości:
    • przyrodniczej poprzez obserwowanie, eksperymentowanie, odkrywanie,
    • społeczno-kulturowej poprzez poznawanie zasad organizacji życia społecznego, tradycji rodzinnej, regionalnej, narodowej oraz poznanie dzieł kultury,
    • technicznej poprzez obserwowanie, manipulowanie oraz przekształcanie przedmiotów lub zmianę ich ułożenia w przestrzeni i czasie.

II. Nabywanie umiejętności poprzez działanie

  1. Wspieranie samodzielnych działań dziecka.
  2. Umożliwianie dziecku dokonywania wyborów i przeżywania pozytywnych efektów własnych działań.
  3. Pomaganie dziecku w dostrzeganiu problemów, planowaniu i realizowaniu zadań.
  4. Umożliwianie poznawania i stosowania różnych sposobów rozwiązywania zadań.
  5. Kształtowanie nawyków higienicznych i zachowań prozdrowotnych oraz proekologicznych.
  6. Uczenie zasad postępowania warunkujących bezpieczeństwo dziecka.
  7. Tworzenie warunków sprzyjających spontanicznej i zorganizowanej aktywności ruchowej dziecka. Umo...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy