Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

6 czerwca 2019

NR 103 (Czerwiec 2019)

Na co warto zwrócić uwagę, podsumowując realizację podstawy programowej wychowania przedszkolnego

0 796

Rok szkolny 2018/2019 powoli dobiega końca. Jak się okazało, jest to niezwyczajny rok ze względu na wydarzenia związane ze strajkiem środowiska oświatowego. Zapewne jest to także dość trudny rok dla wielu dyrektorów, zwłaszcza dla tych, którzy musieli organizować pracę w warunkach innych niż zwykle.

Przerwa w wykonywaniu przez nauczycieli swoich obowiązków z pewnością w jakimś stopniu wpłynęła na realizację planów pracy i programów wychowania przedszkolnego, w tym w szczególności podstawy programowej. W obliczu takiej sytuacji dyrektor powinien dokładnie sprawdzić wykonalność przyjętych do realizacji w tym roku szkolnym planów i programów, określić wnioski i odpowiednio zaplanować pracę na następny rok szkolny. Pamiętać należy, że nie chodzi tutaj tylko o realizację treści programowych, ale przede wszystkim o kształtowanie umiejętności dzieci. 

Sprawdzenie stopnia opanowania umiejętności dzieci przebiega przede wszystkim na podstawie dokonywanych obserwacji zajęć i zabaw. Wiedza o stopniu realizacji podstawy programowej może zostać uporządkowana poprzez udzielenie odpowiedzi na pytania związane z realizacją zadań wychowania przedszkolnego określonych w podstawie programowej.

Podstawa programowa nakłada na przedszkola obowiązek realizacji 17 podstawowych zadań. Dyrektor powinien wiedzieć, jak nauczyciele wypełniają realizację poszczególnych zadań. Pomiędzy zadaniami przedszkola istnieje korelacja, toteż precyzując odpowiedzi na pytania, możemy zadania te pogrupować, np.:

POLECAMY

Zadanie 1 i 2

W jaki sposób nauczyciele wspierali wielokierunkową aktywność dziecka oraz organizowali warunki bezpiecznego, swobodnego rozwoju dzieci, zabawy i odpoczynku? 
Wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka powinno odbywać się poprzez organizację warunków sprzyjających nabywaniu doświadczeń w fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym obszarze jego rozwoju. Dziecko powinno mieć zapewnione bezpieczeństwo rozumiane w sensie fizycznym i psychicznym, co oznacza, że zaspokojenie potrzeb wyższego rzędu jest możliwe tylko wówczas, gdy zrealizowane są potrzeby podstawowe, np. potrzeba nowych przeżyć i doświadczeń może ujawnić się w dziecku, które jest najedzone i wyspane. Sprecyzowanie odpowiedzi na to pytanie będzie ściśle powiązane z odpowiedziami na pytania o realizację kolejnych zadań przedszkola, w szczególności zadań 3–6. 

Zadanie 3 i 4

W jaki sposób nauczyciele wspierali aktywność dziecka, aby podnieść poziom integracji sensorycznej i umiejętności korzystania z rozwijających się procesów poznawczych, oraz czy prawidłowo organizowali warunki edukacji w celu nabywania przez dzieci doświadczeń, które umożliwiły im ciągłość procesów adaptacji oraz pomogły rozwijać się harmonijnie? 
Przedmiotem zainteresowania dyrektora powinien być w szczególności dobór odpowiednich metod pracy dydaktyczno-wychowawczej, które angażowałyby jak najwięcej zmysłów dziecka. Procesy poznawcze, takie jak mowa, myślenie, uwaga, pamięć, są w okresie przedszkolnym szczególnie podatne na bodźce zewnętrzne, dlatego nauczyciel powinien stosować metody, które pozwolą na skupienie uwagi, będą zachęcać dzieci do podjęcia aktywności. Ważne, by dzieci się nie nudziły, aby zabawy i stawiane im zadania nie były ani zbyt trudne, ani zbyt łatwe. Ocena stosowanych przez nauczycieli metod pracy jest wiodącym zadaniem dyrektora i powinna stanowić podstawę do formułowania wniosków oraz planowania kolejnych działań. 

Zadanie 5 i 6

W jaki sposób nauczyciele dobierali treści nauczania, aby wspierać samodzielną dziecięcą eksplorację świata? Czy treści te były dostosowane do poziomu rozwoju dziecka, jego możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania? Czy nauczyciele stosowali indywidualizację potrzeb i zainteresowań dziecka? W jaki sposób wzmacniali poczucie wartości, indywidualność, oryginalność dziecka oraz potrzeby tworzenia relacji osobowych i uczestnictwa w grupie?
Grupa przedszkolna stanowi zbiór indywidualności. Choć dzieci funkcjonują razem, są skoncentrowane na sobie, w szczególności dzieci młodsze. Zadaniem nauczyciela jest uświadomienie im znaczenia życia społecznego, z uwzględnieniem faktu, że każdą grupę tworzą dzieci, ale każde z nich jest inne. Kształtowanie poczucia wspólnoty i odrębności to zadanie coraz trudniejsze, dlatego warto zwracać uwagę na to, czy nauczyciele rzeczywiście potrafią uczyć np. tańców integracyjnych czy zabaw w kole, prowadzić z dziećmi rozmowy na temat wspólnego rozwiązywania problemów, innymi słowy – prowadzić działania umożliwiające wspólne przeżywanie radości lub podejmowanie ważnych decyzji. 

Zadanie 7, 8 i 9

W jaki sposób nauczyciele tworzą sytuacje sprzyjające rozwojowi nawyków i zachowań prowadzących do samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo, w tym bezpieczeństwo w ruchu drogowym? Jak przygotowują dzieci do rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi? Czy dbałość o zdrowie psychiczne dzieci następuje z wykorzystaniem naturalnych sytuacji pojawiających się w przedszkolu oraz sytuacji zadaniowych, uwzględniających treści adekwatne do intelektualnych możliwości i oczekiwań rozwojowych dzieci? W jaki sposób nauczyciele tworzą sytuacje edukacyjne, aby budować wrażliwość dziecka, w tym wrażliwość estetyczną, mając na uwadze sfery aktywności człowieka: mowę, zachowanie, ruch, środowisko, ubiór, muzykę, taniec, śpiew, teatr, plastykę?
Kompetentny nauczyciel przedszkola to ten, który potrafi wykorzystać każdą nadarzającą się okazję do kształtowania umiejętności dzieci. Bywa, że zajęcia przebiegają zupełnie inaczej, niż zaplanował to nauczyciel, jednak kompetencje nauczyciela powinny prowadzić do odpowiednich reakcji na zmienną rzeczywistość dziecięcych zachowań. Ważne, by nauczyciel stwarzał dzieciom warunki do kreatywnych działań, mając na uwadze ich bezpieczeństwo i aktualne możliwości psychofizyczne. Warto, by nie tylko przekazywał wiedzę, ale inspirował do jej odkrywania – w realizacji tego celu doskonale sprawdza się metoda projektów, nawet w pracy z małymi dziećmi. Istotne jest jednak zachowanie właściwych proporcji między działaniem planowym a wykorzystaniem nadarzających się okazji. Nauczyciel powinien działać – mimo wszystko – w sposób planowy, aby mieć orientację w stopniu realizacji programu czy planu. Dyrektor natomiast powinien każdego nauczyciela rozliczyć, sprawdzając efekty realizacji działań określonych w planach i programach pracy wychowawczo-dydaktycznej. 

Zadanie 10

W jaki sposób nauczyciele tworzą warunki do bezpiecznej, samodzielnej eksploracji otaczającej przyrody, aby umożliwić dzieciom poznanie wartości oraz norm odnoszących się do środowiska przyrodniczego?
Zajęcia edukacyjne w przedszkolu prowadzone są także poprzez wycieczki i spacery. Rolą tych zajęć jest m.in. kształtowanie świadomości ekologicznej dzieci, ukazywanie piękna otaczającej dzieci rzeczywistości, szacunku dla przyrody oraz jej znaczenia dla człowieka. Ważne w tym zadaniu jest nie tylko bezpieczeństwo dzieci, w szczególności w ruchu drogowym, ale także komfort psychiczny. Dyrektor powinien egzekwować od nauczycieli, by każdy spacer lub wycieczka miały bardzo wyraźnie określony cel, by były ciekawą wyprawą, w przeciwnym wypadku dzieci szybko się znudzą. Ruch na świeżym powietrzu jest szczególnie pożądanym zajęciem, ponieważ dzieci obecnie wychowują się w warunkach ograniczających możliwość naturalnego rozwoju ruchowego. Zadaniem nauczycieli jest więc zadbanie o to, aby wykorzystać każdą okazję do poznawania przyrody w powiązaniu z różnymi formami ruchu. Dyrektor z kolei powinien nieustannie o tym nauczycielom przypominać, egzekwować realizację tego zadania i sprawdzać efekty. 

Zadanie 11

W jaki sposób nauczyciele tworzą warunki umożliwiające dzieciom bezpieczną, samodzielną eksplorację elementów techniki w otoczeniu, konstruowanie, majsterkowanie, planowanie i podejmowanie intencjonalnego działania oraz prezentowania wytworów swojej pracy? 
Dominującą formą aktywności dzieci w wieku przedszkolnym jest zabawa. Konstruowanie, majsterkowanie, planowanie to czynności, które towarzyszą w zasadzie każdemu działaniu, które dziecko wykonuje podczas zabawy. Preferencje dzieci w wyborze zabaw są uwarunkowane ich zainteresowaniami, możliwościami psychofizycznymi i aktualnym stanem rozwoju. Wiadomo, że w dobie komputeryzacji dzieci chętnie sięgają po zabawki elektroniczne. Szkoda, że te zabawy wypierają klasyczne klocki, które dają możliwość ich układania, burzenia, ponownego układania, a tym samym konstruowania, kształtowania precyzyjnych ruchów, planowania, wyciągania wniosków. Zabawy klockami kształtują cierpliwość, wytrwałość, dają możliwość przeżywania porażek i sukcesów. Budowanie z klocków jest o wiele trudniejsze dla współczesnych dzieci niż zabawa zabawką elektroniczną. Bawiąc się zabawką elektroniczną, dziecko łatwiej i szybciej osiąga sukces, dlatego naszym dzieciom coraz trudniej jest odnaleźć się w sytuacji porażki. Trudno im także pogodzić się z niepowodzeniem. Powodów, dla których warto przekonywać dzieci do konstruowania nie tylko z klocków, jest bardzo wiele, a dyrektor powinien zwrócić uwagę na to, w jaki sposób nauczyciele uczą dzieci „robienia czegoś z niczego”. Prezentacja wytworów dziecięcych ma tutaj kluczowe znaczenie, gdyż dzieci lubią być doceniane, oceniają siebie nawzajem i naśladują. Warto też uświadomić rodziców, jak ważna jest samodzielna praca dzieci, jaką wartość ma wytwór powstały z realizacji zaplanowanego w głowie dziecka działania. Dyrektor w podsumowaniu pracy nauczycieli powinien zwrócić szczególną uwagę na to, czy nauczyciele zachęcali dzieci do zabaw z wykorzystaniem wszelkiego rodzaju klocków, układanek, materiału przyrodniczego oraz surowców wtórnych. 

Zadanie 12, 13 i 14

W jaki sposób nauczyciele współdziałają z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości na rzecz tworzenia warunków umożliwiających rozwój tożsamości dziecka? Czy nauczyciele kształtowali zachowania dzieci oparte na wartościach, których źródłem są rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym osoby starsze? Czy, a jeżeli tak, to w jaki sposób, nauczyciele uzupełniają, za zgodą rodziców, realizowane treści wychowawcze o nowe zagadnienia wynikające z pojawienia się w otoczeniu dziecka zmian i zjawisk istotnych dla jego bezpieczeństwa i harmonijnego rozwoju?
Rodzina jest pierwotnym środowiskiem dziecka. Przedszkole może i powinno współpracować z rodzicami, wykorzystując w edukacji ich potencjał (np. przez zapoznawanie dzieci z wykonywanymi przez nich zawodami). Pomimo że współdziałanie nauczyciela przedszkola z rodzicami, oparte na wzajemnym szacunku, zrozumieniu i zaangażowaniu, w obecnych warunkach jest bardzo utrudnione, nauczyciele muszą dołożyć wszelkich starań, aby ta współpraca była efektywna. Zadaniem dyrektora jest nie tylko stworzenie przestrzeni dla takiej relacji, ale przede wszystkim sprawdzenie „jak to działa”. Wiedza dyrektora będzie opierała się w głównej mierze na obserwacji uroczystości przedszkolnych oraz innych przedsięwzięć organizowanych wspólnie z rodzicami lub na rzecz środowiska. Wielu informacji dostarczą zapewne sami rodzice oraz nauczyciele. Ważne w tym zadaniu jest to, aby dyrektor obiektywnie ocenił jego realizację i wypracował wnioski, które pozwolą na systematyczną poprawę jakości współpracy nauczycieli z rodzicami. 

Zadanie 15

W jaki sposób nauczyciele wspierają rozwój mechanizmów uczenia się dziecka, prowadzących do osiągnięcia przez nie poziomu umożliwiającego podjęcie nauki w szkole?
Przedszkole ma przygotować dziecko do podjęcia nauki w szkole. 
Osiągnięcie dojrzałości szkolnej jest uwarunkowane wieloma czynnikami: od cech psychofizycznych każdego dziecka do kompetencji nauczycieli, rodziców oraz innych warunków, jakie tworzymy dziecku w przedszkolu i w domu. Zadaniem dyrektora jest sprawdzenie, w jaki sposób nauczyciele organizują dzieciom warunki uczenia się. Podstawa programowa precyzuje zalecane warunki jej realizacji. Wśród tych zapisów jest wiele wskazówek, które powinny dyrektorowi pomóc w ocenie realizacji tego zadania przez nauczycieli. Już w pierwszych punktach mamy określenia precyzujące dominujący sposób uczenia się dzieci, jakim jest zabawa, 
np. „bardzo ważna jest samodzielna zabawa” lub „przedstawione w podstawie programowej naturalne obszary rozwoju dziecka wskazują na konieczność uszanowania typowych dla tego okresu potrzeb rozwojowych, których spełnieniem powinna stać się dobrze zorganizowana zabawa, zarówno w budynku przedszkola, jak i na świeżym powietrzu” lub „nauczyciele, organizując zajęcia kierowane, biorą pod uwagę możliwości dzieci, ich oczekiwania poznawcze i potrzeby wyrażania swoich stanów emocjonalnych, komunikacji oraz chęci zabawy. Wykorzystują każdą naturalnie pojawiającą się sytuację edukacyjną prowadzącą do osiągnięcia dojrzałości szkolnej”. Zatem dyrektor powinien odnieść się do organizacji warunków zabawy dzieci, mając na uwadze m.in. grupę wiekową, indywidualne potrzeby poszczególnych dzieci, wykorzystanie środków dydaktycznych, atrakcyjność, bezpieczeństwo itd.

Zadanie 16

Organizowanie zajęć – zgodnie z potrzebami – umożliwiających dziecku poznawanie kultury i języka mniejszości narodowej lub etnicznej lub języka regionalnego – kaszubskiego. 
Zadanie dotyczy przedszkoli, do których uczęszczają dzieci wywodzące się z mniejszości narodowych lub grup etnicznych. Zgodnie z ustawą o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym w Polsce mamy mniejszości: białoruską, czeską, litewską, niemiecką, ormiańską, rosyjską, słowacką, ukraińską i żydowską, natomiast za mniejszości etniczne uznaje się mniejszość: karaimską, łemkowską, romską i tatarską. Organizacja tych zajęć odbywa się na wniosek rodziców. Specyfika tego zadania jest dość złożona, dlatego że mniejszości narodowe są zróżnicowane kulturowo. Z pewnością organizacja zajęć umożliwiających dziecku poznawanie kultury i języka mniejszości narodowej lub etnicznej lub języka kaszubskiego musi przebiegać zgodnie z zalecanymi warunkami realizacji podstawy programowej, a dyrektor ma dodatkowe zadanie do realizacji.

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy