Dołącz do czytelników
Brak wyników

Orzecznictwo

3 września 2020

NR 113 (Wrzesień 2020)

Przedszkole publiczne – odmowa przyznania kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2019 r. (sygn. akt: II PK 344/17)

19

W wyroku tym Sąd Najwyższy orzekł, że w przypadku wystąpienia prawie czteroletniej nieobecności nauczyciela z powodu złego stanu zdrowia dyrektor przedszkola był uprawniony – zgodnie z art. 73 ust. 1 i art. 23 ust. 1 Karty Nauczyciela – do odmowy przyznania kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia oraz do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym również w okresie późniejszym niż występujący bezpośrednio po wyczerpaniu okresu 182 dni czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą.

W sprawie tej nauczycielka była zatrudniona od 1 września 1983 r., a w pozwanym miejskim przedszkolu od 1 września 1997 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Od 1 września 1997 r. do 31 sierpnia 2012 r. powódka (nauczycielka) wykonywała pracę na stanowisku dyrektora przedszkola. W dniu 30 sierpnia 2001 r. powódka uzyskała stopień nauczyciela dyplomowanego. W okresie od 20 sierpnia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia. Od 1 lipca do 29 grudnia 2013 r. przebywała na kolejnych zwolnieniach lekarskich, udzielanych przez lekarza psychiatrę. W okresie od 30 grudnia 2013 r. do 24 grudnia 2014 r. korzystała z zasiłku rehabilitacyjnego. Następnie pracodawca, na wniosek powódki, udzielił jej na okres od 29 grudnia 2014 r. do 12 lutego 2015 r. zaległego urlopu wypoczynkowego za 2012 r. oraz od 13 lutego do 2 kwietnia 2015 r. zaległego urlopu wypoczynkowego za 2013 r., a od 3 kwietnia do 25 maja 2015 r. zaległego urlopu wypoczynkowego za rok 2014 r. Urlopy te były przerywane okresami zwolnień lekarskich. 
Od 28 maja do 10 czerwca i od 15 czerwca do 6 lipca 2015 r. powódka przebywała na zwolnieniach lekarskich. Od 6 lipca do 21 sierpnia 2015 r. pozwany udzielił powódce urlopu wypoczynkowego.

POLECAMY

Zwolnienia lekarskie powódki

Od 28 sierpnia do 31 grudnia 2015 r. powódka przebywała na zwolnieniach lekarskich, a następnie na udzielonym jej zaległym urlopie wypoczynkowym za 2014 r. oraz na urlopie na żądanie za 2016 r. – do 18 stycznia 2016 r. Od 19 stycznia 2016 r. powódka korzystała ze zwolnień lekarskich. W dniu 27 stycznia 2016 r. złożyła u pozwanego wniosek o udzielenie kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia – na okres od 8 lutego do 18 listopada 2016 r. Strona pozwana, czyli dyrektor przedszkola, nie wyraziła zgody na udzielenie powódce urlopu. W dniu 16 lutego 2016 r. dyrektor sporządził oświadczenie o rozwiązaniu z powódką stosunku pracy z dniem 29 lutego 2016 r. Podstawę tej czynności wskazano w art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Strona pozwana swoją decyzję uzasadniła czasową niezdolnością powódki do pracy spowodowana chorobą trwająca od 22 maja 2012 r. Pracodawca wskazał, że okres absencji powódki z powodu czasowej niezdolności do pracy przekroczył 182 dni i został przedłużony o urlop dla poratowania zdrowia i świadczenie rehabilitacyjne. Nadmienić należy, że zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2215) stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania ulega rozwiązaniu w razie czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – 270 dni, przy czym do okresu niezdolności do pracy wlicza się również przypadające w tym okresie przerwy obejmujące dni, w których w szkole, zgodnie z odrębnymi przepisami, nie odbywają się zajęcia. W szczególnie uzasadnionych wypadkach okres nieobecności w pracy może być przedłużony o kolejne 12 miesięcy, o ile nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, o którym mowa w przepisach dotyczących świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, lub zostanie mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia.
Rozwiązanie stosunku pracy było przyczyną, dla której nauczycielka pozwała przedszkole. 

Udzielenie nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia – obowiązek dyrektora

W ostatecznym wyroku wydanym w tej sprawie Sąd Najwyższy stwierdził, że z art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela wynika obowiązek dyrektora udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, jeżeli spełnione są przesłanki do skorzystania przez nauczyciela z tej formy rekonwalescencji (powrotu do pełnego zdrowia, umożliwiającego podjęcie obowiązków nauczyciela) (…). Urlopu dla poratowania zdrowia udziela dyrektor szkoły na wniosek nauczyciela. Wniosek zainteresowanego nauczyciela jest więc konieczną przesłanką formalną zastosowania instytucji urlopu dla poratowania zdrowia. Chociaż decyzja o uwzględnieniu wniosku należy do dyrektora, to w razie spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek nabycia prawa do urlopu, jego udzielenie jest w zasadzie obowiązkiem pracodawcy, skoro ustawodawca nie posłużył się wyrażeniem „może udzielić”, co czyniłoby decyzję dyrektora szkoły uznaniową, lecz wyrażeniem „udziela”. W razie odmowy udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel może dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej. Urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnym świadczeniem pracowniczym, zbliżonym do instytucji urlopu wypoczynkowego, przysługującym w ramach istniejącego indywidualnego stosunku pracy łączącego nauczyciela ze szkołą, a jego celem jest – przy zagwarantowaniu trwałości tego stosunku oraz możliwości korzystania przez pracownika z dotychczasowych uprawnień w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń pracowniczych, w tym socjalnych – zapewnienie nauczycielowi możliwości poddania się zalecanemu leczeniu dla odzyskania pełniej zdolności do pracy i kontynuowania zatrudnienia. Użyta w art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela konstrukcja „udzielania” urlopu (zamiast formuły „nauczycielowi przysługuje urlop dla poratowania zdrowia”) jest wprawdzie charakterystyczna dla instytucji urlopów pracowniczych, ale wyeksponowanie w przepisie osoby dyrektora szkoły i zaakcentowanie realizowanych przezeń uprawnień i zarazem obowiązków pracodawcy w zakresie stosowania tej instytucji wskazuje na wyjątkowy charakter urlopu dla poratowania zdrowia oraz jego ścisły związek z istnieniem konkretnego, indywidualnego stosunku pracy nauczyciela. Nie wynika z niej jednak, że decyzja dyrektora jest w tym przypadku arbitralna czy woluntarystyczna. Jeżeli nauczyciel spełnia warunki do „udzielenia” mu urlopu dla poratowania zdrowia (zwłaszcza jeżeli przedstawia odpowiednie orzeczenie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, wydane zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 października 2005 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia), to udzielenie mu omawianego urlopu staje się obowiązkiem pracodawcy (dyrektora przedszkola), chyba że dyrektor wniesie we właściwym czasie odwołanie od orzeczenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego (w trybie określonym w § 4 tego rozporządzenia) i odwołanie to spowoduje zmianę w ocenie konieczności udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia z przyczyn medycznych.
Sąd przywołał inny wyrok Sądu Najwyższego – z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt: I PK 182/15). Istota sporu sprowadzała się w nim do tego, której normie dać pierwszeństwo w zaistniałej sytuacji – czy uprawnienie nauczyciela mianowanego do skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia (art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela) wyprzedza regulację dotyczącą obowiązku rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem z powodu jego niezdolności do pracy przekraczającej 182 dni (art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela), gdy wniosek o urlop dla poratowania zdrowia został złożony po upływie 182 dni niezdolności do pracy, ale przed złożeniem przez pracodawcę (dyrektora placówki oświatowej) oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy. Okres 182 dni przewidziany w art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela jest okresem ochronnym; w tym czasie nie jest możliwe rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem, jednak upływ tego okresu uprawnia i zobowiązuje dyrektora szkoły do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym, jeżeli nauczyciel jest nadal niezdolny do pracy z powodu choroby. Upływ określonego w Karcie Nauczyciela okresu czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą stanowi obligatoryjną przesłankę rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem. Przyczyny rozwiązania stosunku pracy nauczyciela mianowanego zostały w Karcie Nauczyciela zróżnicowane na takie, które prowadzą do ustania stosunku pracy niezależnie od woli dyrektora (obligatoryjne), i na te, które uzależniają ustanie stosunku pracy od woli dyrektora lub obu stron stosunku pracy i nie stwarzają obowiązku jego rozwiązania (fakultatywne). Przyczyny powodujące obligatoryjne rozwiązanie stosunku pracy zostały wymienione w art. 23 ust. 1 Karty Nauczyciela. Ich wystąpienie zobowiązuje dyrektora do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem. Jednoznacznie obowiązek ten wynika ze sformułowania, że „stosunek pracy (…) ulega rozwiązaniu”, które nie pozostawia dyrektorowi swobodnej decyzji w tej kwestii. Przyczyny fakultatywnego rozwiązania stosunku pracy zostały określone w art. 23 ust. 4 i 5 Karty Nauczyciela. W tych przypadkach dyrektor „może” rozwiązać stosunek pracy, co oznacza, że ustawodawca pozostawia mu swobodę podejmowania decyzji co do rozwiązania stosunku pracy.

Przedłużenie nieobecności nauczyciela

Artykuł 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela przewiduje jednak w pewnych sytuacjach możliwość przedłużenia nieobecności nauczyciela spowodowanej chorobą o kolejne 12 miesięcy, w „szczególnie uzasadnionych wypadkach”, pod warunkiem że nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego lub zostanie mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia. Sformułowanie „szczególnie uzasadnione wypadki” nie jest jednoznaczne, jednak nie powinno być odnoszone...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy