Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo , Otwarty dostęp

11 lutego 2022

NR 127 (Luty 2022)

Przebieg kontroli kuratora w przedszkolu – jakie prawa i obowiązki ma dyrektor placówki?

0 919

Prawo oświatowe wymienia dwa organy nadzoru nad placówkami: organy nadzoru pedagogicznego nad szkołami, przedszkolami i placówkami, czyli organ nadzoru pedagogicznego, którego rolę odgrywa kurator, oraz organy nadzoru w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, którymi są z kolei organy prowadzące.

Na czym polega nadzór pedagogiczny?

Nadzór – w skrócie – to prawo badania stanu nadzorowanej jednostki, porównania go ze stanem wymaganym przepisami oraz w razie konieczności doprowadzenie do stanu zgodnego z tymi przepisami. Tym zresztą różni się od kontroli – ta obejmuje bowiem jedynie prawo wskazania niezgodności, co sprawia, że organ kontroli nie może władczo ingerować w działalność kontrolowanej jednostki. Organ nadzoru posiada szersze kompetencje i ma prawo do wydawania wiążących zaleceń dyrektorom szkół, przedszkoli i placówek. 

Zgodnie z art. 60 ust. 8 Prawa oświatowego kurator oświaty sprawuje nadzór pedagogiczny przy pomocy nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych w kuratoriach oświaty, albo też za pośrednictwem nauczycieli wizytatorów. Ich podstawowe uprawnienia wynikają z treści art. 55 tegoż aktu, który wskazuje, że nadzór pedagogiczny polega na:

POLECAMY

  • obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej placówek,
  • ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  • udzielaniu pomocy placówkom, a także nauczycielom w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,
  • inspirowaniu nauczycieli do poprawy istniejących lub wdrożenia nowych rozwiązań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu innowacyjnych działań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, których celem jest rozwijanie kompetencji uczniów.

W zakresie wymienionym w punkcie pierwszym i drugim nadzorowi podlegają przede wszystkim:

  • posiadanie przez nauczycieli wymaganych kwalifikacji do prowadzenia przydzielonych im zajęć,
  • realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania,
  • przestrzeganie zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów, a także przestrzeganie przepisów dotyczących obowiązku szkolnego oraz obowiązku nauki,
  • przestrzeganie statutu placówki,
  • przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach,
  • zapewnienie podopiecznym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Działania wizytatorów w żadnym wypadku nie mogą być arbitralne i dowolne, gdyż zakres ich kompetencji jest ściśle określony w przepisach powszechnie obowiązującego prawa. Dotychczas przywołane regulacje objaśniają wyłącznie zakres i przedmiot kontroli wykonywanej przez wizytatora, czyli wskazują sfery zainteresowania; sprawy, którymi wizytator ma obowiązek się zająć w przedszkolu czy placówce. Narzędzia kontroli określa z kolei art. 55 ust. 3, zgodnie z którym wizytator ma prawo:

  • wstępu do przedszkoli i placówek,
  • wglądu do prowadzonej przez przedszkole lub placówkę dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania, wychowania i opieki oraz organizacji pracy,
  • wglądu do znajdujących się w przedszkolu lub placówce dokumentów nauczycieli potwierdzających kwalifikacje do prowadzenia przydzielonych im zajęć oraz dokumentów osób, o których mowa w art. 15, potwierdzających przygotowanie do prowadzenia danych zajęć,
  • udziału w posiedzeniu rady pedagogicznej, po uprzednim powiadomieniu dyrektora przedszkola,
  • wstępu w charakterze obserwatora na zajęcia dydaktyczne, wychowawcze, opiekuńcze i inne zajęcia organizowane przez przedszkole lub placówkę,
  • przeprowadzania badań służących ocenie efektywności działalności dydaktycznej, wychowawczej oraz opiekuńczej przedszkoli i placówek.

Terminy i tematyka kontroli w placówce oświatowej

Pojawia się jednak pytanie o to, jak wizytatorzy mogą ze swoich praw korzystać. Czy mogą w dowolnym momencie przekroczyć próg przedszkola i zażądać umożliwienia przeprowadzenia kontroli i natychmiastowego wydania wszelkich potrzebnych im dokumentów? 

Aby odpowiedzieć na te pytania, należy przeanalizować rodzaje kontroli sprawowanej przez wizytatorów. Rozporządzenie w sprawie nadzoru pedagogicznego wskazuje (w § 5), że jedynymi obecnie istniejącymi formami nadzoru pedagogicznego są kontrola i wspomaganie. Rozporządzenie to nie przewiduje już zatem monitorowania ani ewaluacji. 

Zgodnie ze słowniczkiem znajdującym się w tym akcie kontrola to działania organu sprawującego nadzór pedagogiczny lub dyrektora przedszkola lub placówki prowadzone w przedszkolu lub placówce w celu oceny:

  • stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola lub placówki,
  • przebiegu procesów kształcenia i wychowania w placówce,
  • efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola lub placówki.

Istotna jest treść § 3, zgodnie z którym nadzór pedagogiczny jest realizowany przez wykonywanie zadań i czynności określonych w art. 55 ustawy, w trybie działań planowych lub doraźnych. Działania planowe są prowadzone przez kuratorów oświaty zgodnie z podstawowymi kierunkami realizacji polityki oświatowej państwa w zakresie nadzoru pedagogicznego; doraźne z kolei są prowadzone przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny w przypadku, gdy wystąpi potrzeba podjęcia działań nieprzewidzianych w planie nadzoru pedagogicznego.

Tak więc kurator, za pośrednictwem wizytatorów, podejmuje kontrole doraźne i planowe. Rozróżnienie tych typów kontroli jest o tyle istotne, że tylko kontroli planowych dotyczą szczegółowe zasady zawiadamiania o terminach ich przeprowadzenia, określone w rozporządzeniu. Zgodnie z § 14 ust. 2 tego aktu organ sprawujący nadzór pedagogiczny zawiadamia, w terminie co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem kontroli, dyrektora przedszkola lub placówki oraz organ prowadzący placówkę o zamiarze przeprowadzenia kontroli przewidzianej w planie nadzoru pedagogicznego, jej terminie i tematyce. O terminie przeprowadzenia kontroli planowej dyrektor musi zatem zostać z takim właśnie wyprzedzeniem zawiadomiony. Co istotne – podobnego obowiązku po stronie wizytatora nie ma w przypadku kontroli doraźnej, jednak wówczas to nie wizytator podejmuje decyzję o przeprowadzeniu kontroli doraźnej, działa on bowiem na podstawie upoważnienia kuratora. To z kolei powoduje, że przed rozpoczęciem kontroli powinien okazać upoważnienie do jej przeprowadzenia, a jeżeli tego nie uczyni, to dyrektor ma prawo go zażądać. Dokument ten zawiera:

  • datę wydania i numer upoważnienia,
  • podstawę prawną przeprowadzenia kontroli,
  • imię i nazwisko osoby upoważnionej do przeprowadzenia kontroli,
  • nazwę i siedzibę przedszkola lub placówki,
  • tematykę kontroli,
  • terminy rozpoczęcia i zakończenia czynności kontroli,
  • pieczęć i podpis organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Określa on zatem bardzo istotny dla dyrektora element, czyli tematykę kontroli, a jest to zakres upoważnienia, którego wizytator nie ma prawa przekraczać. Jeżeli określony w upoważnieniu temat kontroli dotyczy kwalifikacji nauczyciela, to oczywiście wizytator nie ma prawa żądać wglądu do dokumentacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej, chyba że jest w stanie wytłumaczyć, iż wgląd taki jest niezbędny po to, aby ustalić, jakie zajęcia prowadził dany nauczyciel i czy miał prawo do prowadzenia danego typu zajęć. Należy jednak pamiętać o ogólnej zasadzie, zgodnie z którą wizytator samodzielnie nie ma żadnych uprawnień do prowadzenia kontroli i nie może ustalać jej zakresu – zawsze działa na podstawie i w granicach upoważnienia udzielonego mu przez kuratora, nawet w przypadku, gdy podejmuje działania doraźne, przykładowo w wyniku skargi rodzica. Jeżeli wizytator taką skargę otrzyma, to aby sprawdzić, czy jest ona zasadna, musi uzyskać upoważnienie kuratora do przeprowadzenia kontroli. 

Dyrektor może zatem odmówić udzielenia odpowiedzi na pytania, które w jego przeświadczeniu nie dotyczą tematu kontroli, określonego upoważnieniem, i nie można wówczas twierdzić, że jest to działanie utrudniające przeprowadzenie czynności kontrolnych. 

Pamiętać również należy, że kontrola nie może trwać dowolnie długo – jej okres również wynika wprost z przepisów rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicznego. Zgodnie z § 14
ust. 5 kontrola przewidziana w planie nadzoru pedagogicznego prowadzona w celu oceny:

  • stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola lub placówki – nie powinna trwać dłużej niż 2 dni;
  • przebiegu procesów kształcenia i wychowania w przedszkolu lub placówce oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej placówki – nie powinna trwać dłużej niż 5 dni w ciągu kolejnych dwóch tygodni.

Co jednak istotne, terminy te dotyczą wyłącznie kontroli planowanych, natomiast nie ma podobnych regulacji dotyczących kontroli doraźnych. Nie można więc uznać, że kontroli doraźnych powinny dotyczyć podobne terminy, gdyż jeżeli taki byłby zamiar ministra wydającego rozporządzenie, to nie byłoby potrzebne zastrzeżenie, zgodnie z którym wymienione punkty dotyczą wyłącznie kontroli przewidzianych w planie nadzoru pedagogicznego. Brak tego zastrzeżenia powodowałby zatem, że każda kontrola, również doraźna, musiałaby trwać odpowiednio 2 lub 5 dni. W obecnym stanie prawnym nie określono jednak czasu trwania ko...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy