Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

11 lutego 2019

NR 99 (Luty 2019)

Kompetencje kluczowe,
czyli jakie umiejętności warto kształcić u przedszkolaków, aby w przyszłości poradziły sobie – nie tylko w szkole

0 2072

Kompetencje kluczowe to ostatnio dość często spotykane określenie pojawiające się w kontekście edukacji postrzeganej jako uczenie się przez całe życie. Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie formułuje definicję tego pojęcia, które rozumiane jest jako połączenie wiedzy, umiejętności i postaw odpowiednich do sytuacji. Jak kształtować je w przedszkolu?

Kompetencje kluczowe to te, których wszystkie osoby potrzebują do samorealizacji i rozwoju osobistego, integracji społecznej i zatrudnienia, co ma bezpośredni związek z aktywnością obywatelską i szeroko rozumianą postawą patriotyczną. Pojęcie ujmowane w takim kształcie dotyczy każdej osoby w konkretnym momencie życia i nie jest uzależnione od jej wieku, bo chodzi o zasób wiedzy, umiejętności i postawy determinujące zachowanie w danej sytuacji. Skoro problem ujmowany jest w perspektywie całego życia, należałoby rozumieć, że u jego schyłku (zakładając, że będzie ono trwało do starości) każda osoba powinna osiągnąć jakieś maksimum kompetencji kluczowych. W pewnym sensie tak jest, ponieważ w bagażu życiowych doświadczeń mieści się wiele kompetencji kluczowych, ale nie każda osoba z wiekiem osiąga takie same kompetencje. Składa się na to wiele czynników, m.in. edukacja instytucjonalna. Wiele zależy więc od warunków, jakie tworzymy dzieciom w przedszkolu. Pamiętajmy, że kształcenie kompetencji kluczowych nie dotyczy tylko dzieci, ale także nauczycieli, którzy również podlegają procesowi „uczenia się przez całe życie”. Dyrektor jako osoba odpowiedzialna za ten proces powinien mieć to na uwadze. Zalecenie unijne ustala osiem kompetencji kluczowych:

POLECAMY

  1. porozumiewanie się w języku ojczystym,
  2. porozumiewanie się w językach obcych,
  3. kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo-techniczne,
  4. kompetencje informatyczne,
  5. umiejętność uczenia się,
  6. kompetencje społeczne i obywatelskie,
  7. inicjatywność i przedsiębiorczość,
  8. świadomość i ekspresja kulturalna.

Zasób umiejętności, jakie powinny osiągnąć dzieci w wieku przedszkolnym, określa podstawa programowa wychowania przedszkolnego. Zatem nauczyciele realizujący program lub programy wychowania przedszkolnego z pewnością mają swój wkład w stopniowe nabywanie umiejętności kluczowych. Spróbujmy przeanalizować umiejętności określone w podstawie, zaznaczając kompetencje kluczowe, które mogą być kształcone poprzez realizację określonych treści podstawy programowej. Analiza jest autorska – oznacza to, że każda osoba przeprowadzająca analizę może mieć swój pogląd na to, czy dane treści będą prowadziły do kształtowania się określonych kompetencji kluczowych. Tak czy inaczej, powinniśmy mieć świadomość (w szczególności dotyczy to nauczycieli i dyrektora) swojego wpływu na przygotowanie dzieci do nabycia kompetencji kluczowych, które będą im potrzebne nie tylko w szkole, ale także w dalszym życiu.

...
Obszar podstawy programowej Kompetencje kluczowe (nr)
Fizyczny obszar rozwoju dziecka 1 2 3 4 5 6 7 8
zgłasza potrzeby fizjologiczne, samodzielnie wykonuje podstawowe czynności higieniczne x         x    
wykonuje czynności samoobsługowe: ubieranie się i rozbieranie, w tym czynności precyzyjne, np. zapinanie guzików, wiązanie sznurowadeł x              
spożywa posiłki z użyciem sztućców, nakrywa do stołu i sprząta po posiłku x       x      
komunikuje potrzebę ruchu, odpoczynku itp. x              
uczestniczy w zabawach ruchowych, w tym rytmicznych, muzycznych, naśladowczych, z przyborami lub bez nich; wykonuje różne formy ruchu: bieżne, skoczne, z czworakowaniem, rzutne x       x x   x
inicjuje zabawy konstrukcyjne, majsterkuje, buduje, wykorzystując zabawki, materiały użytkowe, w tym materiał naturalny x           x  
wykonuje czynności, takie jak: sprzątanie, pakowanie, trzymanie przedmiotów jedną ręką i oburącz, małych przedmiotów z wykorzystaniem odpowiednio ukształtowanych chwytów dłoni, używa chwytu pisarskiego podczas rysowania, kreślenia i pierwszych prób pisania x       x      
wykonuje podstawowe ćwiczenia kształtujące nawyk utrzymania prawidłowej postawy ciała x       x      
wykazuje sprawność ciała i koordynację w stopniu pozwalającym 
na rozpoczęcie systematycznej nauki czynności złożonych, takich jak czytanie i pisanie
x       x      
Obszar podstawy programowej Kompetencje kluczowe (nr)
Emocjonalny obszar rozwoju dziecka 1 2 3 4 5 6 7 8
rozpoznaje i nazywa podstawowe emocje, próbuje radzić sobie z ich przeżywaniem x       x x    
szanuje emocje swoje i innych osób x       x x   x
przeżywa emocje w sposób umożliwiający mu adaptację w nowym otoczeniu, np. w nowej grupie dzieci, nowej grupie starszych dzieci, a także w nowej grupie dzieci i osób dorosłych x       x x   x
przedstawia swoje emocje i uczucia, używając charakterystycznych 
dla dziecka form wyrazu
x       x x   x
rozstaje się z rodzicami bez lęku, ma świadomość, że rozstanie takie bywa dłuższe lub krótsze x       x x   x
rozróżnia emocje oraz uczucia przyjemne i nieprzyjemne, ma świadomość, że odczuwają i przeżywają je wszyscy ludzie x       x x   x
szuka wsparcia w sytuacjach trudnych dla niego emocjonalnie; wdraża swoje własne strategie, wspierane przez osoby dorosłe lub rówieśników x       x x   x
zauważa, że nie wszystkie przeżywane emocje i uczucia mogą być podstawą do podejmowania natychmiastowego działania, panuje nad nieprzyjemnymi emocjami, np. czekając na własną kolej w zabawie lub innej sytuacji x       x x   x
wczuwa się w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia x       x x   x
dostrzega, że zwierzęta mają zdolność odczuwania, przejawia w stosunku do nich życzliwość i troskę x       x x   x
dostrzega emocjonalną wartość otoczenia przyrodniczego jako źródła satysfakcji estetycznej x       x x   x
Społeczny obszar rozwoju dziecka 1 2 3 4 5 6 7 8
przejawia poczucie własnej wartości jako osoby, wyraża szacunek wobec innych osób i przestrzegając tych wartości, nawiązuje relacje rówieśnicze x         x    
odczuwa i wyjaśnia swoją przynależność do rodziny, narodu, grupy przedszkolnej, grupy chłopców, grupy dziewczynek oraz innych grup, np. grupy teatralnej, grupy sportowej x         x   x
posługuje się swoim imieniem, nazwiskiem, adresem x       x x    
używa zwrotów grzecznościowych podczas powitania, pożegnania, sytuacji wymagającej przeproszenia i przyjęcia konsekwencji swojego zachowania x       x x   x
ocenia swoje zachowanie w kontekście podjętych czynności i zadań oraz przyjętych norm grupowych; przyjmuje, respektuje i tworzy zasady zabawy w grupie, współdziała z dziećmi w zabawie, pracach użytecznych, podczas odpoczynku x       x x    
nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi, np. szacunek do dzieci i dorosłych, szacunek do ojczyzny, życzliwość okazywana dzieciom i dorosłym – obowiązkowość, przyjaźń, radość x         x   x
respektuje prawa i obowiązki swoje oraz innych osób, zwracając uwagę na ich indywidualne potrzeby x         x    
obdarza uwagą inne dzieci i osoby dorosłe x         x    
komunikuje się z dziećmi i osobami dorosłymi, wykorzystując komunikaty werbalne i pozawerbalne; wyraża swoje oczekiwania społeczne wobec innego dziecka, grupy x         x    
Obszar podstawy programowej Kompetencje kluczowe (nr)
Poznawczy obszar rozwoju dziecka 1 2 3 4 5 6 7 8
wyraża swoje rozumienie świata, zjawisk i rzeczy znajdujących się w bliskim otoczeniu za pomocą komunikatów pozawerbalnych: tańca, intencjonalnego ruchu, gestów, impresji plastycznych, technicznych, teatralnych, mimicznych, konstrukcji i modeli z tworzyw i materiału naturalnego x       x     x
wyraża swoje rozumienie świata, zjawisk i rzeczy znajdujących się w bliskim otoczeniu za pomocą języka mówionego, posługuje się językiem polskim w mowie zrozumiałej dla dzieci i osób dorosłych, mówi płynnie, wyraźnie, rytmicznie, poprawnie wypowiada ciche i głośne dźwięki mowy, rozróżnia głoski na początku i końcu w wybranych prostych fonetycznie słowach x              
odróżnia elementy świata fikcji od realnej rzeczywistości, byty rzeczywiste od medialnych, byty realistyczne od fikcyjnych x             x
rozpoznaje litery, którymi jest zainteresowane na skutek zabawy i spontanicznych odkryć; odczytuje krótkie wyrazy utworzone z poznanych liter w formie napisów drukowanych dotyczące treści znajdujących zastosowanie w codziennej aktywności x       x      
odpowiada na pytania, opowiada o zdarzeniach z przedszkola, objaśnia kolejność zdarzeń w prostych historyjkach obrazkowych, układa historyjki obrazkowe, recytuje wierszyki, układa i rozwiązuje zagadki x       x      
wykonuje własne eksperymenty językowe, nadaje znaczenie czynnościom, nazywa je, tworzy żarty językowe i sytuacyjne, uważnie słucha i nadaje znaczenie swym doświadczeniom x              
eksperymentuje rytmem, głosem, dźwiękami i ruchem, rozwijając swoją wyobraźnię muzyczną; słucha, odtwarza i tworzy muzykę, śpiewa piosenki, porusza się przy muzyce i do muzyki, dostrzega zmiany charakteru muzyki, np. dynamiki, tempa i wysokości dźwięku
oraz wyraża ją ruchem, reaguje na sygnały, muzykuje z użyciem instrumentów oraz innych źródeł dźwięku; śpiewa piosenki z dziecięcego repertuaru oraz łatwe piosenki ludowe; chętnie uczestniczy w zbiorowym muzykowaniu; wyraża emocje i zjawiska pozamuzyczne różnymi środkami aktywności muzycznej; aktywnie słucha muzyki; wykonuje lub rozpoznaje melodie, piosenki i pieśni, np. ważne dla wszystkich dzieci w przedszkolu, m.in. hymn przedszkola, charakterystyczne dla uroczystości narodowych (hymn narodowy), potrzebne do organizacji uroczystości np. Dnia Babci i Dziadka, święta przedszkolaka (piosenki okazjonalne) i inne; w skupieniu słucha muzyki
x       x x   x
wykonuje własne eksperymenty graficzne farbą, kredką, ołówkiem, mazakiem itp., tworzy proste i złożone znaki, nadając im znaczenie, odkrywa w nich fragmenty wybranych liter, cyfr, kreśli wybrane litery i cyfry na gładkiej kartce papieru; wyjaśnia sposób powstania wykreślonych, narysowanych lub zapisanych kształtów; przetwarza obraz ruchowy na graficzny i odwrotnie, samodzielnie planuje ruch przed zapisaniem, np. znaku graficznego, litery i innych w przestrzeni sieci kwadratowej lub liniatury; określa kierunki i miejsca na kartce papieru     x x x     x
czyta obrazy, wyodrębnia i nazywa ich elementy, nazywa symbole i znaki znajdujące się w otoczeniu, wyjaśnia ich znaczenie x  

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy