Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo , Otwarty dostęp

22 marca 2022

NR 128 (Marzec 2022)

Arkusz organizacyjny przedszkola w kontekście zmienionego nadzoru pedagogicznego

0 729

Historia zatoczyła koło i nadszedł marzec, a to oznacza, że dyrektorzy szkół i przedszkoli podejmują działania analityczno-planistyczne związane z organizacją następnego roku szkolnego. W ramach tych działań jednym z głównych zadań do wykonania jest zebranie stosownych informacji niezbędnych do opracowania projektu arkusza organizacji placówki.

Zgodnie z prawem dokument ten stanie się obowiązujący po zatwierdzeniu przez organ prowadzący oraz wcześniejszym zaparafowaniu przez organ nadzoru pedagogicznego. Należy zauważyć, że w obecnych warunkach nie ma żadnego gotowego wzorca, gdyż sytuacja organizacyjna przedszkoli i placówek oświatowych zmienia się bardzo dynamicznie. W pierwszej kolejności należy mieć na względzie zmienne wytyczne i wynikające z nich rozwiązania organizacyjne w sytuacji pandemicznej związanej z zachorowaniami wywołanymi wirusem SARS-CoV-2. Mają one bowiem znaczny wpływ na funkcjonowanie placówki, a tym samym – przygotowanie założeń organizacyjnych. Ponadto obecnie wpływ na te założenia mają również zmiany w nadzorze pedagogicznym oraz w nowych uprawnieniach kuratorów oświaty. Zwracam także uwagę na istotne zmiany w uprawnieniach związków zawodowych i rady pedagogicznej dotyczące opiniowania arkusza organizacji przedszkola. 
Zmieniony art. 110 ust. 2 znowelizowanej ustawy Prawo oświatowe stanowi, że: 

POLECAMY

arkusz organizacji szkoły lub przedszkola opracowuje dyrektor szkoły lub przedszkola […] a następnie przedstawia go do zaopiniowania radzie pedagogicznej. Arkusz organizacji szkoły lub przedszkola zaopiniowany przez radę pedagogiczną dyrektor szkoły lub przedszkola przekazuje do zaopiniowania zakładowym organizacjom związkowym będącym jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego albo jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych wchodzących w skład reprezentatywnych organizacji związkowych, zrzeszających nauczycieli, działającym w szkole lub przedszkolu, których dotyczy arkusz organizacji. 

Jest to istotna zmiana nakazująca dyrektorowi przedłożyć do zaopiniowania projekt arkusza organizacji przedszkola lub placówki radzie pedagogicznej. Wcześniej rada pedagogiczna takich uprawnień nie posiadała. Podobnie w przypadku związków zawodowych. Obecnie arkusz organizacji przedszkola przesyła się do organizacji związkowych, które swoim zakresem działania obejmują placówkę. Oznacza to, że arkusz organizacji dyrektor przedszkola przesyła do organizacji związkowej niezależnie od tego, czy pracownicy zatrudnieni w danej placówce są członkami tej organizacji, a także czy organizacja związkowa dopełniła warunku przedstawienia dyrektorowi przedszkola informacji, o której mowa w art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych. Przepis ten już wcześniej budził wątpliwości wynikające m.in. z ko-
nieczności opiniowania arkuszy organizacji przez związki zawodowe, które nie miały swoich przedstawicieli w danym przedszkolu. Zatem związki zawodowe odnosiły się do organizacji nauczania, wychowania i opieki w danym roku szkolnym w przedszkolach, w których praktycznie nie miały swoich członków. Było to zupełnie nielogiczne. Dlatego po zmianach arkusz organizacji będzie przekazywany do zaopiniowania zakładowym organizacjom związkowym będącym jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego albo jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych wchodzących w skład reprezentatywnych organizacji związkowych, zrzeszających nauczycieli, wyłącznie w przypadku gdy dana organizacja działa w przedszkolu lub placówce, której dotyczy arkusz organizacji. W związku z powyższym terminy przewidziane na opracowywanie, opiniowanie i zatwierdzanie arkuszy organizacji przedszkola na dany rok szkolny powinny uwzględniać zmiany w procedurze opiniowania arkusza. Dlatego organizacje związkowe już na początku kwietnia powinny otrzymać arkusze organizacji do zaopiniowania. A to oznacza, że prace nad nimi muszą być bardziej zintensyfikowane.

Prace nad arkuszem organizacyjnym powinny przebiegać zgodnie z zasadami prawidłowego planowania 

Należy pamiętać, że zgodnie z zasadami planowania strategicznego arkusz organizacyjny placówki jest jednym z najważniejszych (po statucie) dokumentów planistycznych przedszkola i chyba trudno jest przecenić jego wagę; niestety, często jest on raczej niedoceniany. W związku z jego ogromnym znaczeniem prace nad nim powinny przebiegać zgodnie z zasadami prawidłowego planowania. Z kolei do prawidłowego przebiegu procesu planowania niezbędne są określone informacje bazowe uzyskane z wiarygodnych źródeł. Pierwszymi podstawowymi źródłami planistycznymi w przedmiotowym zakresie są obecnie obowiązujące akty prawne w oświacie, dlatego należy je dokładnie przeanalizować, a wyniki analiz uwzględnić w założeniach organizacyjnych placówki. 
Na wstępie prac planistycznych należy poddać analizie podstawowe struktury przedszkolne determinujące główne założenia cyklu organizacyjnego przedszkola lub placówki (tabela 1).

Tabela 1. Struktury przedszkolne mające wpływ na założenia organizacyjne placówki
Lp. Rodzaj struktury
organizacyjnej
Charakterystyka Uwagi
1. Uczniowska Składa się z grup ćwiczeniowych, grup wychowawczych, a w obecnej sytuacji – również dodatkowych grup wynikających z aktualnych warunków sanitarnych, niezależnie od strefy ochronnej. Strefy ochronne mają w różnym stopniu ograniczać funkcjonowanie przedszkoli, ale też innych instytucji życia publicznego. Struktura uczniowska ma istotny wpływ na organizację zajęć w formule pracy stacjonarnej i hybrydowej. 
2. Pracownicza Jest implikowana koniecznością zapewnienia obsługi kadrowej wszystkich zadań wynikających z przedszkolnego zestawu programów i planu nauczania oraz planu pracy placówki. Należy zwrócić szczególną uwagę na obowiązek wykonywania czynności sanitarnych oraz na zapewnienie obsługi technicznej zajęć prowadzonych zdalnie – zapewnienie funkcjonowania określonych narzędzi TIK na wybranych przez placówkę platformach edukacyjnych i przy wykorzystaniu wybranych przez nauczycieli narzędzi pracy zdalnej, co wiąże się również z odpowiednim przygotowaniem kompetencyjnym. 
3. Godzinowa W układzie tygodniowym pozwala na realizację zadań przedszkola w obszarze pedagogiczno-opiekuńczym – w sytuacji pracy stacjonarnej, zdalnej i hybrydowej. Plan nauczania lub ewentualnie siatka godzin w różnych możliwych wariantach organizacyjnych.


Po rzetelnej analizie poszczególnych struktur w toku prac nad założeniami organizacyjnymi placówki dyrektor powinien odnieść się do charakterystycznych zmian parametrów organizacyjnych przedszkola mających istotny wpływ na dokonywane konkretnych zapisów (tabela 2).
 

Tabela 2. Parametry organizacyjne przedszkola
Lp. Rodzaj parametru Charakterystyka
1. Zmieniony skład osobowy poszczególnych roczników podopiecznych W każdym kolejnym roku szkolnym występuje zupełnie inny skład osobowy, a w obecnej sytuacji pojawia się jeszcze jeden aspekt: dostęp dzieci do sprzętu pozwalającego na uczestnictwo w zajęciach online oraz wyposażenie tego sprzętu w niezbędne oprogramowanie, a także możliwość (tak czasowa, jak i trwała) uczestniczenia przez dzieci w zajęciach w sytuacji rygoru sanitarnego, np. zajęć w formule hybrydowej. 
2. Zmiany kadrowe w personelu zarówno pedagogicznym, jak i niepedagogicznym (administracyjnym i obsługowym – są to dwie różne grupy pracowników) Do tych zmian należy zaliczyć m.in. decyzje emerytalne pracowników 
oraz tzw. ruch kadrowy, wolne miejsca pracy związane ze zmianami w składzie osobowym podopiecznych i liczebności oddziału klasowego, a także zmiany w strukturze stopni awansu zawodowego nauczycieli. Zmiany mogą nastąpić również w liczbie stanowisk kierowniczych oraz w tzw. pensum osób zajmujących stanowiska kierownicze (należy przy tym pamiętać o tzw. pensum łączonym oraz o nowych wymogach kwalifikacyjnych związanych z prowadzeniem zajęć w formie zdalnej – nie wszyscy nauczyciele sprostali nowym wymogom, jakie postawiła przed polską oświatą sytuacja epidemiczna). Ponadto zmiana wymiaru godzin możliwych do realizacji (wynikająca ze zmian liczby grup) może spowodować, że dotychczasowe zasoby kadrowe są niewystarczające i trzeba będzie w arkuszu wykazać wakaty. Wszystkie sytuacje w kadrze pedagogicznej będą wpływały na określone potrzeby kadrowe w pionie administracyjno-obsługowym; jest to układ naczyń połączonych i nie wolno jednego elementu rozpatrywać w oderwaniu od drugiego. 
3. Zmiany w programach 
i planach nauczania
W określonych sytuacjach dyrektor przedszkola mógł inaczej rozdysponować godziny do dyspozycji albo przewidzieć inną liczbę (i nowy program) zajęć pozalekcyjnych – zmiany dotyczące podstawy programowej i ramowych planów nauczania. Mowa również o zmianach wynikających z nowych 
oraz alternatywnych form prowadzenia zajęć edukacyjnych (nadal obowiązują rozporządzenia obligujące tak nauczycieli, jak i dyrektorów do szczegółowego przeanalizowania programów nauczania, planów nauczania, sposobów oceniania dzieci itp. w nowych warunkach realizacyjnych wynikających z rygorów sanitarnych). Należy zatem dokonać niezbędnych korekt w założeniach organizacyjnych pracy przedszkola. 
4. Różne decyzje organu prowadzącego, 
np. o ewentualnym przekształceniu przedszkola
Mogą to być kwestie takie, jak: inny stopień organizacyjny placówki, przekształcenie placówki w zespół placówek itp.
5. Ewentualne decyzje związane z zawieszeniem lub ograniczeniem funkcjonowania przedszkola Decyzje związane z zawieszeniem lub ograniczeniem funkcjonowania przedszkola, w tym organizacji imprez, oraz zapewnieniem niezbędnych warunków sanitarnych tak dzieciom, jak i nauczycielom mogą wynikać z różnych przyczyn, nie tylko tych związanych z COVID-19, lecz także tzw. sytuacji nadzwyczajnych. Ciekawe zmiany w tym aspekcie wprowadza również projekt nowelizacji ustawy Prawo oświatowe z dnia 13 stycznia 2022 roku. 


Praktyczne działania planistyczne należy rozpocząć od ustalenia liczebności wychowanków w nowym roku szkolnym, co z kolei zadecyduje o liczbie oddziałów oraz ich liczebności w warunkach rygorów sanitarnych. W działaniach tych jedną z najtrudniejszych danych do określenia jest liczba dzieci rozpoczynających naukę w przedszkolu. Danymi dotyczącymi liczby dzieci w grupach dysponujemy, 
np. na podstawie danych z poprzedniego roku, które jednak mogą ulec zmianie, co z kolei może spowodować zmianę założeń organizacyjnych oraz uwarunkowań związanych z maksymalną liczbą dzieci mogących przebywać razem w jednej grupie. Dzięki powyższym danym można decydować o liczbie oddziałów oraz ich liczebności. Ma to wpływ na późniejszą organizację grup zgodnie z warunkami określanymi, przede wszystkim, w ramowych planach nauczania i rozporządzeniu o szczegółowej organizacji publicznych przedszkoli oraz rozporządzeniach covidowych. Podczas prac planistycznych dyrektor powinien przeprowadzić symulację określającą wpływ liczebności podopiecznych na skutki „godzinowe” i opierając się na jej wynikach, wybrać optymalne rozwiązania. 

Przy ustaleniach założeń arkusza organizacyjnego należy wziąć pod uwagę opracowane wcześniej niezbędne informacje

Przed dokonaniem konkretnych zapisów w arkuszu organizacyjnym należy opracować niezbędne informacje – najpierw podstawowe (kadrowe), a następnie uzupełniające, mające istotny wpływ na założenia organizacyjne (tabela 3, 4).

Tabela 3. Rodzaje podstawowych informacji w arkuszu organizacyjnym przedszkola
Lp. Rodzaj informacji i jej znaczenie
1. Liczba nauczycieli ogółem, w tym nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze – niezbędna do określenia optymalnej liczby etatów pedagogicznych pozwalających na pełną realizacje podstawy programowej.
2. Dane (imię, nazwisko, stopień awansu zawodowego i kwalifikacje) poszczególnych nauczycieli oraz rodzaj i wymiar godzin prowadzonych przez nich zajęć –  umożliwia ocenę, czy obecna obsada kadrowa jest optymalna, czy jednak występują niedobory lub nadwyżki kadry pedagogicznej, np. w określonych specjalnościach. Dzięki temu dyrektor będzie mógł podejmować racjonalne decyzje kadrowe.
3. Liczba nauczycieli w podziale na stopnie awansu zawodowego – pozwoli na zabezpieczenie określonych środków finansowych na wynagrodzenia.
4. Liczba pracowników administracji i obsługi, w tym pracowników zajmujących stanowiska kierownicze, oraz etatów przeliczeniowych – umożliwia zoptymalizowanie sytuacji kadrowej pozwalającej na realizację wszystkich zadań przedszkola
5. Liczba pracowników ogółem, w tym pracowników zajmujących stanowiska kierownicze – element tzw. kontroli krzyżowej. 

 

Tabela 4. Rodzaje informacji uzupełniających w arkuszu organizacyjnym przedszkola
Lp. Rodzaj informacji i jej znaczenie
1. Liczba oddziałów poszczególnych grup
2. Liczba dzieci w poszczególnych oddziałach
3. Dla każdego oddziału
oddzielnie
tygodniowy wymiar godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w tym godzin zajęć prowadzonych w grupach
tygodniowy wymiar godzin zajęć rewalidacyjnych dla podopiecznych 
z niepełnosprawnościami
4. Ogólna liczba godzin pracy finansowanych ze środków przydzielonych przez organ prowadzący placówkę liczba godzin zajęć edukacyjnych i opiekuńczych
liczba godzin zajęć rewalidacyjnych
liczba godzin zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz innych zajęć wspomagających proces kształcenia, realizowanych w szczególności przez pedagoga, psychologa, logopedę i innych nauczycieli


Z kolei w sytuacji, gdy w szkole podstawowej zorganizowany został oddział przedszkolny, arkusz organizacji tej szkoły określa także szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki właśnie w tym oddziale. Wspomniany wcześniej wykaz niezbędnych informacji należy zatem uzupełnić o dodatkowe informacje – analogicznie: podstawowe i uzupełniające (tabela 5, 6).
 

Tabela 5. Rodzaje podstawowych informacji w arkuszu organizacyjnym szkoły, w której zorganizowano oddział przedszkolny
Lp. Rodzaj informacji i jej znaczenie
1. Liczba nauczycieli ogółem, w tym nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze – niezbędna do określenia
optymalnej liczby etatów pedagogicznych pozwalających na pełną realizacje podstawy programowej.
2. Dane (imię, nazwisko, stopień awansu zawodowego i kwalifikacje) poszczególnych nauczycieli.
3. Liczba godzin zajęć prowadzonych przez poszczególnych nauczycieli.
4. Liczba etatów przeliczeniowych wymienionych wyżej nauczycieli.
5. Liczba nauczycieli w podziale na stopnie awansu zawodowego.
6. Liczba pracowników administracji i obsługi, w tym pracowników zajmujących stanowiska kierownicze.
7. Liczba etatów przeliczeniowych wymienionych wyżej pracowników.

 

Tabela 6. Rodzaje informacji uzupełniających w arkuszu organizacyjnym szkoły, w której zorganizowano oddział przedszkolny
Lp. Rodzaj informacji i jej znaczenie
1. Liczba oddziałów przedszkolnych
2. Liczba dzieci w poszczególnych oddziałach przedszkolnych
3. Tygodniowy wymiar zajęć religii, języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej lub języka regionalnego, jeżeli takie zajęcia są prowadzone w oddziale przedszkolnym
4. Czas pracy poszczególnych oddziałów przedszkolnych
5. Ogólna liczba godzin pracy
finansowanych ze środków
przydzielonych przez
organ prowadzący szkołę
podstawową
liczba godzin zajęć edukacyjnych i opiekuńczych
liczba godzin zajęć rewalidacyjnych
liczba godzin zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz innych
zajęć wspomagających proces kształcenia, realizowanych w szczególności przez
pedagoga, psychologa, logopedę i innych nauczycieli


Obliczanie wartości etatu przeliczeniowego i zasady łączenia grup

W prezentowanych zapisach pojawia się bardzo istotne pojęcie planistyczno-organizacyjne, czyli tzw. etat przeliczeniowy. Stanowi on przeliczenie wszystkich planowanych godzin na etaty nauczycielskie. W tych wyliczeniach należy również zwrócić uwagę na kwestie tzw. pensum łączonego. W art. 42 ust. 5c Karty Nauczyciela znajduje się informacja o sposobie wyliczania pensum łączonego, czyli tzw. etatu łączonego. Etat łączony to iloraz łącznej liczby realizowanych godzin i sumy części realizowanych etatów. 
Ilustracyjnie można to przedstawić w następujący sposób: 

etat łączony = liczba godzin: (cz. E1 + cz. E2 + cz. E3…)
Należy pamiętać, że uzyskany wynik zaokrągla się do pełnych godzin w taki sposób, że część do 0,5 godziny pomija się, a tę powyżej 0,5 godziny zaokrągla się do pełnych godzin, identycznie jak w przypadku obliczeń statystycznych (tabela 7). 

Tabela 7. Metodologia obliczania etatów łączonych
Lp. Przypadek Opis i wyliczenie
e.ł. – etat łączony
Sposoby wyliczania etatu nauczyciela w różnych okresach roku szkolnego
Algorytm

\(et.n. = {lt1 + (lt2 × ws) \over p}\)

gdzie:
et.n. – wymiar etatu nauczyciela,
lt1 – tygodniowa liczba zajęć w okresie całego roku,
lt2 – tygodniowa liczba zajęć w okresie skróconym,
ws – współczynnik skrócenia okresu nauki liczony jako: liczba tygodni nauki danego
oddziału, np. liczba tygodni nauki w danym roku,
p – pensum zajęć


Skoro wskazujemy na kwestie łączenia, to należy również wspomnieć o możliwości zaplanowania założeń organizacyjnych do realizacji zajęć w formie grup łączonych. Klasy łączone tworzone są w szkołach podstawowych działających w szczególnie trudnych warunkach demograficznych lub geograficznych. 
Dopuszcza się łączenie oddziałów przedszkolnych 6-latków i klas I (50% zajęć edukacji przedszkolnej i 50% zajęć edukacji polonistycznej, matematyczno-przyrodniczej, języka obcego nowożytnego – prowadzi się oddzielnie);
Poza wszystkim omówionymi aspektami dyrektorzy muszą mieć jeszcze na względzie kwestie nauczania indywidualnego, które należy zaplanować w określony sposób (tabela 8).  

Tabela 8. Zasady organizacji nauczania indywidualnego w przedszkolu
Poziom edukacyjny Tygodniowy wymiar godzin Warunki kształcenia
Przedszkole (oddział 6-latków)
obowiązkowe roczne przygotowanie
przedszkolne
4–6 godz. Co najmniej 2 dni w tygodniu


Przy ustalaniu założeń organizacyjnych opisywanych w arkuszu organizacji placówki należy uwzględnić jeszcze kwestie dotyczące prawidłowej realizacji zajęć związanych z pomocą psychologiczno-pedagogiczną, które obecnie stanowią priorytet pracy przedszkoli i placówek oświatowych (tabela 9).  
 

Tabela 9. Rodzaje zajęć związanych z pomocą psychologiczno-pedagogiczną
Lp. Rodzaj zajęć Charakterystyka
1. Zajęcia w grupach terapeutycznych Zajęcia te prowadzone są przez nauczycieli właściwych zajęć edukacyjnych. 
Nauczanie w tych grupach powinno być prowadzone według realizowanych w danej placówce programów nauczania (dopuszczonych przez dyrektora przedszkola) z dostosowaniem metod i form ich realizacji do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci, a także do aktualnych warunków organizacyjnych (praca stacjonarna, zdalna lub w formie hybrydowej). 
Grupy terapeutyczne powinny być organizowane z początkiem roku szkolnego na podstawie wyników przeprowadzonych wcześniej odpowiednich diagnoz. 
Objęcie dziecka nauką w grupie terapeutycznej wymaga jednak opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej.
2. Zajęcia rozwijające uzdolnienia Zajęcia te organizuje się dla dzieci szczególnie uzdolnionych i prowadzi 
przy wykorzystaniu szczególnie aktywnych metod pracy. Na etapie opracowywania arkusza organizacyjnego dyrektor powinien wraz z nauczycielami dokładnie przeanalizować formy zajęć z tymi dziećmi w sytuacji zmiennego funkcjonowania placówki – uzależnionego od obecnej sytuacji epidemicznej.
3. Zajęcia dydaktyczno-
-wyrównawcze
Zajęcia te organizuje się dla dzieci mających różne trudności w nauce, 
a w szczególności trudności w spełnianiu wymagań edukacyjnych wynikających z podstawy programowej kształcenia ogólnego dla danego etapu edukacyjnego. Dotychczasowe obserwacje wskazują, że tego typu zajęcie są bardzo potrzebne dzieciom mającym problemy związane z warunkami nauczania zdalnego lub hybrydowego. Okazało się, że wielu rodziców nie potrafi wspomagać swoich dzieci w tym zakresie – zwłaszcza w sferze motywacji do nauki. Dlatego przed przystąpieniem do opracowania arkusza organizacyjnego należy jeszcze w bieżącym roku szkolnym przeprowadzić odpowiednie rozpoznanie w tym zakresie i na podstawie wyników właściwie zaplanować optymalny sposób realizacji tych zajęć w przyszłym roku szkolnym. 
4. Zajęcia korekcyjno-
-kompensacyjne
Zajęcia te są przeznaczone dla dzieci z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi lub specyficznymi trudnościami w uczeniu się. Dlatego też w nowym arkuszu organizacyjnym należy koniecznie przewidzieć godziny na tego typu zajęcia dla podopiecznych mających problemy z nauką realizowaną z wykorzystaniem narzędzi TIK. Takie dzieci mają problemy natury emocjonalnej...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy