Dołącz do czytelników
Brak wyników

Twarzą w twarz

25 lutego 2018

NR 79 (Luty 2017)

Wczesna diagnoza zaburzeń SI
o istocie oddziaływań na zmysły dziecka

0 197

Wywiad z Bożenną Odowską-Szlachcic – oligofrenopedagogiem, tyflopedagogiem, logopedą i terapeutką SI

 

Co to jest integracja sensoryczna?

Integracja sensoryczna (SI) to proces przetwarzania i organizowania w mózgu informacji sensorycznych, które są odbierane przez zmysły naszego ciała i z otoczenia. Mózg analizuje bodźce dotykowe, wzrokowe, słuchowe, smakowe i węchowe, które odczuwalne są wewnątrz i na zewnątrz ciała. Układy zmysłowe, współdziałając ze sobą, w sposób naturalny koordynują, przetwarzają i integrują docierające do nas informacje. W integracji sensorycznej kluczową rolę odgrywają dwa mniej znane systemy zmysłowe, nazywane zmysłami pozycji i ruchu. Są to: układ przedsionkowy, który dzięki receptorom w uchu wewnętrznym koordynuje ruchy oczu, głowy i ciała. Pozwala utrzymać równowagę m.in. podczas biegania, schylania się, skakania i jazdy na rowerze. Od jego funkcjonowania zależy opanowanie gier i zabaw ruchowych, np. z piłką oraz układ proprioceptywny, który odbierając informacje z mięśni, ścięgien i stawów, informuje mózg o pozycji i ułożeniu części ciała bez konieczności kontroli wzrokowej. Umożliwia wspinanie się, wskakiwanie i zeskakiwanie z różnych wysokości, podnoszenie przedmiotów o różnym ciężarze i wielkości. Ma też wpływ na orientację przestrzenną i sprawność 
manualną.

Prawidłowa organizacja sensoryczna wpływa na ogólny rozwój dziecka, umożliwia właściwe zachowanie, rozwój komunikacji słowno-językowej, prawidłowe reakcje oraz umiejętność opanowania technik szkolnych. Ma też związek z jego rozwojem emocjonalnym i społecznym.

Badania prowadzone w Stanach Zjednoczonych na początku 2000 r. wykazały, że 5–15% dzieci w wieku przedszkolnym przejawia w codziennym funkcjonowaniu zaburzenia przetwarzania sensorycznego.

Jakie zaburzenia rozwoju możemy eliminować dzięki terapii integracji sensorycznej?

Procesy przetwarzania sensorycznego mają wpływ na główne obszary rozwoju dziecka, takie jak rozwój motoryczny, adaptacyjny, poznawczy, na komunikację słowno-językową oraz relacje z otoczeniem.

Nierówne tempo pojawiania się poszczególnych umiejętności w określonych sferach rozwoju może wskazywać na dysfunkcje procesów integracji zmysłowej. Tego rodzaju opóźnienia i dysharmonie rozwojowe spowodowane są zwykle niedojrzałością określonych struktur układu nerwowego. Wówczas punktem wyjścia powinna być diagnoza procesów integracji sensorycznej. Po postawieniu diagnozy terapeuta SI opracowuje program terapii i tzw. dietę sensoryczną. Istotne znaczenie ma również modyfikacja środowiska oraz wskazanie nauczycielowi przedszkola lub szkoły technik pracy z dzieckiem z dysfunkcją sensoryczną. Tego rodzaju kompleksowe oddziaływania pozwalają zmniejszyć lub całkowicie wyeliminować wspomniane zaburzenia 
rozwojowe.

W bardzo wielu przypadkach to właśnie nauczyciele przedszkola jako pierwsi dostrzegają symptomy dysfunkcji sensorycznych u swoich uczniów. Zdarza się niejednokrotnie, że znacznie wcześniej je zauważają niż sami rodzice.

Czy nauczyciel przedszkola, niebędący terapeutą, może zaobserwować u dziecka zaburzenia integracji sensorycznej?

Zdecydowanie tak. W bardzo wielu przypadkach właśnie nauczyciele przedszkola jako pierwsi dostrzegają symptomy dysfunkcji sensorycznych u swoich uczniów. Zdarza się niejednokrotnie, że znacznie wcześniej je zauważają niż sami rodzice.

Bardzo ważna jest obserwacja ogólnego rozwoju motorycznego dziecka, poziomu, rodzaju i stopnia jego aktywności ruchowych oraz reakcji na otaczające bodźce. Nauczyciele przedszkola powinni również zwracać uwagę, jakie zabawki dziecko preferuje, czy unika określonych faktur, które wybiera najczęściej, jak reaguje na dźwięki, muzykę i poziom głośności, czy nie występują zaburzenia uwagi wzrokowej lub słuchowej, a może widoczna jest wybiórczość pokarmowa itp.

Od kilku lat na rynku wydawniczym jest coraz więcej publikacji, w których można znaleźć, w zależności od wieku dziecka, tzw. listy kontrolne określonych kategorii zachowań i różnego rodzaje kwestionariusze pozwalające wstępnie ocenić problemy sensomotoryczne. Dobrym przykładem mogą być listy kontrolne, formularze i charakterystyka układów zmysłowych w książce Integracja sensoryczna. Odpowiedzi na  pytania zadawane przez nauczycieli (2013), Harmonia Universalis. Myślę, że warto wymienić te poszczególne kategorie zachowań, które należy u dziecka ocenić. W odniesieniu dla trzy- i czterolatków są to:

  • umiejętności motoryczne,
  • ruch i równowaga,
  • dotyk,
  • słuch i mowa,
  • procesy trawienne i wypróżnianie,
  • emocje.

Natomiast u pięcio- i sześciolatków dodatkowo należy ocenić rozwój dużej i małej motoryki oraz stopień reaktywności układu nerwowego (nadaktywność psychoruchowa lub apatia, wycofanie i bierność).

Jakie zachowania dziecka powinny niepokoić wychowawcę przedszkolnego lub rodzica?

Na poszczególne obszary rozwoju dziecka trzeba spojrzeć przez pryzmat dysfunkcji integracji sensorycznej. 
W związku z tym, poprzez ukierunkowaną obserwację, należy ocenić:

1. Czy dziecko w czasie pobytu w przedszkolu ma problemy z:

  • jedzeniem: czy podczas posiłku jest nadmiernie drażliwe,
  • grymaśne i bardzo się brudzi, ma wybiórczość pokarmową,
  • ubieraniem się: włożeniem butów, zasunięciem suwaka, zapięciem rzepów,
  • kontrolowaniem czynności fizjologicznych,
  • unikaniem i różnicowaniem dotyku,
  • czuciem własnego ciała i oceną odległości,
  • koncentracją uwagi wzrokowej/słuchowej, tj. czy łatwo się rozprasza lub nadmiernie koncentruje na jednej czynności,
  • przechodzeniem z jednej aktywności do drugiej.

2. Czy dziecko podczas grupowych zabaw lub ćwiczeń ruchowych:

  • odmawia uczestniczenia w nich lub niechętnie bierze w nich udział,
  • ma trudności w kontaktach z rówieśnikami, jest wycofane, woli bawić się samo,
  • jest niezgrabne, usztywnione, ma problemy z równowagą,
  • często przewraca się,
  • wydaje się słabsze niż rówieśnicy,
  • chodzi na palcach,
  • ma trudności z wykonaniem prostych ruchów i odtworzeniem sekwencji ruchowych,
  • ma problemy ze schematem ciała, orientacją kierunkową i przestrzenną,
  • pod wpływem ruchu staje się głośne i nadaktywne psychoruchowo.

3. Czy dziecko w czasie zajęć stolikowych, „podłogowych” i siedzenia w kółku:

  • kładzie się na podłodze, często zmienia pozycję, kręci się,
  • preferuje siedzenie na podłodze w tzw. literę „W”,
  • pokłada się na blacie stolika, podpiera ręką głowę,
  • siedzi na krześle w nietypowy sposób, np. przechylając się 
  • na jedną stronę,
  • wierci się, wstaje, nie potrafi dłużej siedzieć w jednym miejscu,
  • ma problemy z używaniem przyborów do rysowania i wyci-
  • nania i z pracami manualnymi,
  • rysując, naciska na papier zbyt mocno lub za słabo,
  • nie lubi zabaw wymagających „brudzenia się”,
  • niechętnie rysuje, koloruje, wycina, ma trudności z odtwarzaniem wzorów.

Jeśli przeważają odpowiedzi „tak”, należy zgłosić dziecko na konsultację do terapeuty integracji sensorycznej.

 

Prawidłowa organizacja sensoryczna wpływa na ogólny rozwój dziecka, umożliwia właściwe zachowanie, rozwój komunikacji słowno-językowej, prawidłowe reakcje oraz umiejętność opanowania technik szkolnych.

 

Czy nauczyciel przedszkola powinien informować o swoich obawach rodziców dziecka?

Tak, i to możliwie jak najszybciej. Nauczyciel powinien powiedzieć o przeprowadzonej przez siebie obserwacji zachowań i reakcji dziecka podczas różnych zajęć i codziennego funkcjonowania w przedszkolu. Podając rodzicom przykłady zaburzeń rozwojowo-sensorycznych, należy używać określenia „ryzyko zaburzeń integracji sensorycznej”, a nie zaburzenia czy dysfunkcje. Wskazane jest, aby rodzice przeanalizowali nasze spostrzeżenia i wnikliwie poobserwowali swoje dziecko według udzielonych im wskazówek. Wówczas nie będą zwlekać z pójściem na konsultację do terapeuty integracji sensorycznej.

Czy w grupie przedszkolnej można stosować zabawy z elementami terapii SI, czy jest to terapia wyłącznie indywidualna?

Terapia integracji sensorycznej prowadzona jest indywidualnie przez certyfikowanego terapeutę. Istotą tych zajęć są ćwiczenia prowadzone na dużej sali na specjalistycznym, tzw. podwieszanym sprzęcie. Natomiast wiele zabaw i ćwiczeń stymulujących układy zmysłowe, np. dotykowy, wzrokowy czy słuchowy, powinno stanowić stały e...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy