Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

17 stycznia 2022

NR 126 (Styczeń 2022)

W jaki sposób dokonywać okresowej oceny pracy pracowników niepedagogicznych?

0 536

Podobnie jak w przypadku nauczycieli, część pracowników niepedagogicznych podlega okresowej ocenie pracy. Dokonuje jej bezpośredni przełożony, którym najczęściej jest dyrektor danej jednostki oświaty. Na jakich zasadach należy zatem dokonywać oceny okresowej zatrudnionych w jednostce oświatowej pracowników niepedagogicznych?

Kto podlega ocenie pracy?

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych okresowej ocenie pracy podlegają wyłącznie pracownicy samorządowi zatrudnieni na stanowiskach urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych. W celu określenia, które stanowiska powinny zostać uznane za urzędnicze (w odróżnieniu od stanowisk pomocniczych i obsługi), należy sięgnąć do treści rozporządzenia Rady Ministrów z 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych – w tym zwłaszcza załącznika nr 3. 

Wśród stanowisk kierowniczych urzędniczych w samorządowych jednostkach organizacyjnych przepisy wymieniają m.in.:

POLECAMY

  • głównego księgowego,
  • audytora wewnętrznego,
  • zastępcę głównego księgowego,
  • administratora bezpieczeństwa informacji (inspektor ochrony danych).

Z kolei do przykładowych stanowisk urzędniczych zaliczają się:

  • samodzielny referent,
  • starszy księgowy,
  • księgowy,
  • starszy referent,
  • archiwista,
  • referent.

Ocena dotyczy wywiązywania się pracownika z obowiązków

Podstawowym celem oceny okresowej jest przeanalizowanie tego, w jakim stopniu ww. grupa pracowników wywiązuje się z obowiązków:

  • wynikających z zakresu czynności na zajmowanym stanowisku,
  • określonych w art. 24 i 25 ustawy.

Przepisy wskazują zatem dwa rodzaje obowiązków podlegających ocenie: 

  • obowiązki ogólne, dotyczące wszystkich pracowników samorządowych,
  • obowiązki wynikające z wykonywania czynności pracowniczych na danym stanowisku. 

W tym drugim przypadku zakres obowiązków podlegających ocenie będzie się oczywiście różnił – inne są bowiem obowiązki (i wymagania) związane z wykonywaniem pracy na stanowisku głównego księgowego, a inne na stanowisku referenta. Nie można więc wskazać z góry, jaki to zakres obowiązków – należy wziąć pod uwagę specyfikę pracy danej jednostki oświatowej, a także rodzaj stanowiska, co do którego można przygotować wykaz obowiązków wynikających z wykonywania czynności, podlegający następnie ocenie okresowej.

W przypadku ogólnych obowiązków podlegających ocenie okresowej mamy do czynienia z:

  1. podstawowymi obowiązkami pracownika samorządowego (art. 24 ustawy), do których należą: dbałość o wykonywanie zadań publicznych oraz o środki publiczne, z uwzględnieniem interesu publicznego oraz indywidualnych interesów obywateli, w tym w szczególności:
  • przestrzeganie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i innych przepisów prawa,
  • wykonywanie zadań sumiennie, sprawnie i bezstronnie,
  • udzielanie informacji organom, instytucjom i osobom fizycznym oraz udostępnianie dokumentów znajdujących się w posiadaniu jednostki, w której pracownik jest zatrudniony, jeżeli prawo tego nie zabrania,
  • dochowanie tajemnicy ustawowo chronionej,
  • zachowanie uprzejmości i życzliwości w kontaktach z obywatelami, zwierzchnikami, podwładnymi oraz współpracownikami,
  • zachowanie się z godnością w miejscu pracy i poza nim,
  • stałe podnoszenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych;
  1. obowiązkami związanymi z wydanymi przez przełożonego poleceniami służbowymi.

Odnośnie do podstawowych obowiązków pracowniczych warto dodać, że wskazany powyżej katalog nie wyczerpuje wszystkich spoczywających na pracowniku samorządowym zadań. Warto wskazać chociażby dodatkowe obowiązki wynikające z regulacji dotyczących danych osobowych. Z kolei wspomniane polecenia służbowe powinny być przez pracownika wykonywane sumiennie i starannie, jednakże przepis art. 25 ust. 2 i 3 ustawy daje pracownikowi możliwość reagowania w sytuacji, gdy jego zdaniem polecenie to będzie niewłaściwe. Przepisy przewidują tu dwutorową ścieżkę postępowania:

  1. Jeżeli pracownik jest przekonany, że polecenie jest niezgodne z prawem albo zawiera znamiona pomyłki, jest on obowiązany poinformować o tym na piśmie swojego bezpośredniego przełożonego. W przypadku pisemnego potwierdzenia polecenia pracownik jest obowiązany je wykonać, zawiadamiając jednocześnie kierownika jednostki, w której jest zatrudniony.
     
  2. Pracownik ma możliwość niewykonania polecenia, jeżeli jest przekonany, że prowadziłoby to do popełnienia przestępstwa, wykroczenia lub groziłoby niepowetowanymi stratami, o czym niezwłocznie powinien poinformować kierownika jednostki, w której jest zatrudniony. 

Uzasadnione wstrzymanie się od wykonania polecenia służbowego nie powinno stanowić przesłanki przemawiającej za wystawieniem pracownikowi negatywnej oceny okresowej.

Kto dokonuje oceny?

Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy oceny pracownika samorządowego dokonuje jego bezpośredni przełożony. Dlatego też nie można z góry założyć, że wszyscy pracownicy niepedagogiczni zatrudnieni w placówce będą podlegać ocenie ze strony jej dyrektora. Może się bowiem okazać, że wewnętrzna organizacja pracy zakłada podporządkowanie pracowników na stanowiskach urzędniczych pracownikowi zatrudnionemu na stanowisku kierowniczym, ale niebędącym dyrektorem (np. w sytuacji, gdy księgowy podlega bezpośrednio głównemu księgowemu).

Jaka jest częstotliwość dokonywania oceny?

Przepisy wskazują, że oceny powinno się dokonywać nie rzadziej niż raz na 2 lata i nie częściej niż raz na 6 miesięcy (art. 27 ust. 2 ustawy). Dyrektor jednostki oświatowej nie może postanowić inaczej, wskazując np., że ocena będzie dokonywana co 3 lata lub częściej niż co 6 miesięcy. Pewne wątpliwości mogą pojawić się wtedy, gdy pracownik ze względu na długotrwałą nieobecność w pracy (spowodowaną np. urlopem wychowawczym) nie może zostać oceniony we wskazanym terminie. Sytuacje takie powinny być przedmiotem regulacji w wydanym przez dyrektora regulaminie oceniania. Trudno bowiem oceniać pracę osoby nieobecnej (ocenę powinno się przeprowadzać w obecności ocenianego pracownika). Ocena taka byłaby w dodatku niecelowa, ponieważ nieobecny pracownik przez dłuższy czas nie wykonywał pracy, która mogłaby podlegać ocenie. Warto zatem uwzględnić w regulaminie zapis umożliwiający przesunięcie terminu dokonywania oceny w razie usprawiedliwionej nieobecności pracownika (np. o czas tej nieobecności).

W jakiej formie powinno się sporządzić ocenę?

Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy ocena powinna zostać dokonana na piśmie. Podobnie jak w przypadku terminu dokonywania oceny, jest to wymóg, którego dyrektor nie może zmienić w regulaminie (np. z formy pisemnej na ustną). Zgodnie z § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej dokumentacja dotycząca okresowej oceny pracownika samorządowego powinna być przechowywana w części B akt osobowych (jako dokument związany z przebiegiem zatrudnienia pracownika). Dokument zawierający ocenę należy niezwłocznie doręczyć ocenianemu pracownikowi oraz dyrektorowi (jeżeli ocenę sporządziła inna osoba, będąca bezpośrednim przełożonym pracownika). Termin „niezwłocznie” oznacza, że ocena powinna być przekazana bez zbędnej zwłoki, a więc oceniający nie powinien wstrzymywać się z jej przekazaniem, jeżeli nie zachodzą ku temu szczególne przeszkody (np. nagła nieobecność pracownika).

Czy można odwołać się od dokonanej oceny?

Przepisy ustawy wskazują, że pracownikowi samorządowemu przysługuje odwołanie do dyrektora od dokonanej oceny w ciągu 7 dni od jej doręczenia. Odwołanie to nie przysługuje wyłącznie od negatywnej oceny. Przykładowo, jeżeli system oceniania przewiduje wprowadzenie skali ocen pozytywnych, powiązanych dodatkowo z systemem awansu wewnętrznego bądź innymi decyzjami personalnymi, nawet w przypadku uzyskania oceny formalnie pozytywnej, ale o niskiej wartości, pracownikowi może zależeć na wniesieniu odwołania. Treść odwołania może dotyczyć nie tylko samej oceny, lecz także trybu jej wystawiania (np. ocena w innej formie niż pisemna, przeprowadzenie oceny przez osobę nieuprawnioną). W przypadku wniesienia odwołania po terminie pracodawca może pozostawić je bez rozpoznania. W sytuacji, gdy termin na jego wniesienie zostanie dotrzymany, odwołanie należy rozpatrzyć w ciągu 14 dni od dnia jego wniesienia przez pracownika. Inaczej niż w przypadku odwołania od kary porządkowej – niedotrzymanie terminu przez pracodawcę nie przesądzi o uwzględnieniu odwołania od dokonanej oceny pracy. Jeżeli odwołanie zostanie uwzględnione, to ocena powinna zostać zmieniona albo sporządzona ponownie.

Warto zauważyć, że wspomniane odwołanie to obecnie jedyny sposób na dochodzenie przez pracownika zmiany uzyskanej oceny. Przepisy nie umożliwiają pracownikowi, który nie zgadza się z otrzymaną oceną, dochodzenia jej zmiany na drodze sądowej (analogicznie np. do przepisów ustawy o służbie cywilnej). W wyroku Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 25 marca 2014 r. (sygn. akt III APa 11/13) wskazano, że żaden przepis (ustawy o pracownikach samorządowych) nie daje pracownikowi podstaw do zgłoszenia roszczenia – czy to o zmianę oceny okresowej, czy uchylenie, czy też o nakazanie (i to niezależnie od okoliczności) uzyskania oceny negatywnej bądź pozytywnej. Roszczenie zgłoszone w takim zakresie nie może być więc uwzględnione, a pozew zawierający tego rodzaju żądanie podlega oddaleniu. W rezultacie kwestionowanie przez pracownika samorządowego negatywnej oceny okresowej dokonanej na podstawie art. 27 ustawy podlega ewentualnej kontroli sądu pracy rozpatrującego odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę (będącego efektem negatywnej oceny pracy). Jest to możliwe nawet, jeżeli pracownik nie odwoływał się od oceny do kierownika jednostki w trybie art. 27 ust. 5 ustawy (wyrok SN z 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I PK 49/16).

Jakie są skutki otrzymania negatywnej oceny pracy?

Uzyskanie przez pracownika negatywnej oceny pracy po raz pierwszy powoduje konieczność powtórnego przeprowadzenia oceny. Wyjątkowo można ją przeprowadzić wcześniej, niż wskazuje przepis art. 27 ust. 2 ustawy – a mianowicie już...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy