Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

18 października 2022

NR 132 (Październik 2022)

Ocena pracy nauczyciela oraz inne zmiany w nowelizacji Karty Nauczyciela z 2022 r.

0 202

Obiektywne oceny pracowników stanowią niezwykle istotny element zarządzania zasobami ludzkimi w każdej organizacji, zwłaszcza takiej, jaką jest przedszkole publiczne. Jest to istotne, gdyż wraz ze świadczeniem pracy pojawia się jednocześnie zagadnienie oceny tej pracy, zwłaszcza w kontekście jej efektywności i adekwatności.

Powodem istotności oceny są różne okoliczności. Pierwszą z nich jest potrzeba podsumowania wyznaczonego okresu pracy danego pracownika. Druga okoliczność to wypracowywanie decyzji kierowniczej dotyczącej przedłużenia okresu zatrudnienia. Natomiast trzecia to poszukiwanie rzetelnego uzasadnienia wniosku o wyróżnienie danego pracownika. 
W § 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 10 sierpnia 2009 r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania nagród dla nauczycieli zapisano, że nagroda może być przyznana nauczycielowi, który między innymi posiada wyróżniającą ocenę pracy. Bardzo podobnie wygląda sprawa wymagań w przypadku przyznawania nauczycielom odznaczeń państwowych. Zatem to właśnie rzetelna ocena pracy jest podstawą wszelkich decyzji dyrektora podejmowanych w ramach zarządzania zasobami ludzkimi. Podjęcie takich decyzji determinowane jest jakością informacji stanowiących ich uzasadnienie. Z tych też względów dokonywanie oceny pracy nauczycieli jest procesem bardzo skomplikowanym, będącym jednocześnie nośnikiem potrzebnych informacji1
Z powyższych względów ocena jakości pracy każdego z zatrudnionych pracowników jest podstawowym zadaniem wynikającym z pragmatyki pełnienia funkcji kierowniczej i dotyczy każdej osoby na stanowisku kierowniczym, zwłaszcza dyrektora placówki. Dyrektor posiada szczególną autonomię w prowadzeniu polityki kadrowej, ale pod jednym wszakże warunkiem: musi ona być zgodna z obowiązującymi zasadami i regulacjami prawnymi. Zasadniczym celem oceny jest wartościowanie postaw pracowników, cech osobowych, zachowań, poziomu wykonywanych zadań istotnych z punktu widzenia ustalonych celów i misji danej organizacji. Sama ocena najczęściej interpretowana jest jako osąd wartościujący i jako skutek procesu oceniania2. Dlatego też wszelkie zmiany dokonywane w tym zakresie budzą zrozumiałe zainteresowanie (a nawet zaniepokojenie) tak nauczycieli, jak i dyrektorów placówek oświatowych. A takie zmiany (i to niemałe) właśnie zachodzą i należy się do nich bardzo sumiennie przygotować. Zostały one wprowadzone nowelizacją Karty Nauczyciela z dnia 5 sierpnia 2022 r. pod nazwą ustawa o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw, w której poza wieloma innymi zmianami, przedstawiono zmiany w systemie awansu zawodowego. A ponieważ awans zawodowy nauczycieli jest powiązany z systemem oceny jakości ich pracy, nowelizacja wprowadza szereg zmian w tym zakresie. 

POLECAMY

Ocena pracy w świetle zmian przepisów 

Zlikwidowana została ocena dorobku zawodowego, a ocena pracy ponownie jest ściśle powiązana z rozwojem zawodowym. Dlatego właśnie w zakresie oceny pracy nauczyciela nowelizacja Karty Nauczyciela przewiduje zmianę jakościową polegającą na wzmocnieniu roli oceny pracy jako miernika wartościującego codzienną pracę nauczyciela na każdym etapie jego kariery zawodowej. Uzyskanie co najmniej dobrej oceny pracy jest obecnie warunkiem zatrudnienia na czas nieokreślony oraz uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego. Warunkiem uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego jest teraz posiadanie co najmniej bardzo dobrej oceny pracy.
W nowej formule ocena pracy będzie dokonywana obligatoryjnie w drugim oraz ostatnim roku przygotowania do zawodu nauczyciela, a jeżeli nauczyciel będzie odbywał dodatkowe przygotowanie do zawodu, to również w ostatnim roku tego przygotowania3. Wprowadzony został bardzo ważny zapis mający daleko idące konsekwencje – w przypadku zmiany miejsca zatrudnienia przez nauczyciela w trakcie odbywania przygotowania do zawodu lub dodatkowego przygotowania do zawodu nauczyciela dyrektor będzie zmuszony obligatoryjnie dokonać oceny pracy nauczyciela za okres dotychczas odbytego przygotowania (lub dodatkowego przygotowania) do zawodu nauczyciela w terminie do 21 dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Jak wynika bowiem z nowego zapisu art. 6 a ust. 1db KN, jeżeli nauczyciel zmieni miejsce zatrudnienia:

  • w pierwszym lub drugim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela – ocena pracy za ten okres będzie uwzględniana przy dokonywaniu oceny pracy w drugim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela,
  • po drugim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela – ocena pracy za ten okres będzie uwzględniana przy dokonywaniu oceny pracy w ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela,
  • w okresie odbywania dodatkowego przygotowania do zawodu nauczyciela – ocena pracy za ten okres będzie uwzględniana przy dokonywaniu oceny pracy w ostatnim roku odbywania dodatkowego przygotowania do zawodu nauczyciela.

Ponadto przy dokonywaniu oceny pracy nauczyciela odbywającego przygotowanie do zawodu dyrektor będzie zasięgał opinii mentora. Mentor będzie przedstawiał pisemną opinię w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o dokonywanej ocenie pracy nauczyciela. Nieprzedstawienie opinii przez mentora nie wstrzyma dokonywania oceny pracy nauczyciela4.
W świetle zmienionych przepisów art. 6a ust. 1dd–1df KN ocena pracy nauczyciela mianowanego, który w okresie nie dłuższym niż rok zamierza jednak ubiegać się o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego, będzie dokonywana na wniosek nauczyciela. Natomiast w przypadku zmiany miejsca zatrudnienia przez nauczyciela mianowanego dyrektor przedszkola będzie obligatoryjnie dokonywał oceny pracy nauczyciela za okres dotychczasowej pracy w tej placówce po uzyskaniu stopnia nauczyciela mianowanego. Ponadto, jeżeli nauczyciel mianowany zmieni miejsce zatrudnienia w okresie trzech lat przed dokonaniem oceny, o dokonanie której będzie wnioskował w związku z ubieganiem się o stopień nauczyciela dyplomowanego, ocena pracy z tego okresu z poprzedniego miejsca zatrudnienia będzie uwzględniana przy dokonywaniu oceny pracy dokonywanej w związku z ubieganiem się o stopień nauczyciela dyplomowanego. 
Podobnie jak w przypadku dotychczasowych rozwiązań, ocena pracy nauczyciela będzie mogła być dokonana w każdym czasie, nie wcześniej jednak niż po upływie roku od dokonania oceny poprzedniej. Ocena będzie dokonywana z inicjatywy własnej dyrektora lub odpowiednio na wniosek5

  • samego zainteresowanego nauczyciela, 
  • organu sprawującego nadzór pedagogiczny (a w przypadku nauczycieli placówek doskonalenia nauczycieli – kuratora oświaty), 
  • organu prowadzącego placówkę, 
  • rady przedszkola, 
  • rady rodziców.

W nowelizacji ustawy został uchylony art. 6a ust. 5f KN, zgodnie z którym do tej pory oceny pracy nauczyciela, któremu powierzono zadania doradcy metodycznego, dokonywał dyrektor placówki, w której nauczyciel był zatrudniony, po uzyskaniu oceny pracy dokonanej przez dyrektora właściwej placówki doskonalenia nauczycieli w zakresie dotyczącym wykonywania zadań doradcy metodycznego. Przedmiotowa zmiana ma na celu dostosowanie przepisów dotyczących oceny pracy nauczycieli do zmienianych zasad zatrudniania doradców metodycznych. W świetle obowiązujących od dłuższego czasu przepisów doradcy metodyczni są zatrudniani w placówkach doskonalenia nauczycieli. Z tego też względu do czasu zmiany przepisów brak było podstaw do dokonywania oceny pracy doradcy metodycznego przez dyrektora, w której nauczyciel jest zatrudniony, po uzyskaniu oceny pracy dokonanej przez dyrektora właściwej placówki doskonalenia nauczycieli. 
Nowelizacja ustawy przewiduje również rozszerzenie zawartego w art. 6a ust. 12 KN upoważnienia dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania o określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych kryteriów oceny pracy nauczyciela. Zmiana ta powinna ułatwić dyrektorom dokonywanie oceny pracy nauczycieli, zapewnić większą jednolitość i porównywalność ocen pracy nauczycieli we wszystkich przedszkolach, szkołach i placówkach w kraju. 
Należy zauważyć, że w związku z uregulowaniem na poziomie ustawy zakresu informacji zawartych w karcie oceny pracy6 oraz składu i sposobu powołania zespołów oceniających rozpatrujących odwołania od oceny pracy lub wnioski o ponowne ustalenie oceny pracy7 również treść upoważnienia w art. 6a ust. 12 KN uległa zmianie w zakresie wyżej wspomnianych spraw.

Regulacje przejściowe

Ponieważ zmiany są poważne, nie można wprowadzać ich bez okresu przejściowego. Dlatego zgodnie z przepisami przejściowymi do postępowań w sprawie dokonania oceny pracy nauczyciela wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 września 2022 r. będą stosowane przepisy dotychczasowe.
Ponadto z uwagi na to, że z dniem 1 września 2022 r. weszły w życie zmiany w zakresie awansu zawodowego polegające na odejściu od dokonywania oceny dorobku nauczyciela zawodowego za okres stażu oraz regulacje przejściowe, które umożliwiają określonym grupom nauczycieli ubieganie się o kolejny stopień awansu zawodowego na dotychczasowych zasadach, wprowadzono regulację przejściową, zgodnie z którą ocena pracy nauczyciela może być dokonana nie wcześniej niż po upływie roku od dokonania oceny dorobku zawodowego, o której mowa w art. 9c ust. 5a KN, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2022 r.
Należy przy tym pamiętać, że praca nauczyciela podlega ocenie bez względu na wymiar czasu pracy, w jakim zatrudniony jest nauczyciel. Wynika to z art. 91b ust. 1 KN, który wyłącza zastosowanie pewnych przepisów ustawy w odniesieniu do nauczycieli zatrudnionych w wymiarze niższym niż 1/2 obowiązującego wymiaru zajęć.
Na poziomie ustawowym nie został natomiast określony katalog danych osobowych zawartych we wniosku nauczyciela kierowanym do dyrektora placówki o dokonanie oceny pracy8 oraz we wniosku o dokonanie oceny pracy nauczyciela mianowanego, który zamierza ubiegać się o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego9. We wnioskach tych przetwarzane są wyłącznie: imię, nazwisko oraz podpis nauczyciela. W przypadku wniosków do dyrektora, który jest jednocześnie pracodawcą dla danego wnioskodawcy, są to zdecydowanie wystarczające dane osobowe (imię i nazwisko) do tego, aby zidentyfikować właściwego wnioskodawcę i prawidłowo załatwić jego sprawę. 
Sama ustawa Karta Nauczyciela definiuje jedynie kryteria ogólne oceny pracy nauczyciela, cytowane w rozporządzeniu, z kolei kryteria szczegółowe zostały doprecyzowane w rozporządzeniu MEiN z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli. Po raz pierwszy kryteria te podzielono na dwie grupy: obowiązkowe i dodatkowe. Kryteria obowiązkowe dotyczą wszystkich, natomiast z grupy kryteriów dodatkowych będą brane pod uwagę dwa, z czego jedno wskazane przez nauczyciela i jedno wskazane przez dyrektora. Wprowadzono również ocenę punktową spełniania poszczególnych kryteriów oraz szacowanie procentowe warunkujące uzyskanie poszczególnych ocen pracy. 

Wynagrodzenia nauczycieli

Z uwagi na to, że z systemem awansu zawodowego powiązany jest system wynagradzania nauczycieli, również w tym zakresie obecna nowelizacja wprowadza szereg istotnych zmian prawnych. Dotychczasowy system wynagradzania nauczycieli opiera się na konstrukcji średniego wynagrodzenia nauczycieli, które zgodnie z art. 30 ust. 1 KN składa się z:

  • wynagrodzenia zasadniczego,
  • dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego, w tym z tytułu sprawowania funkcji wychowawcy klasy, oraz za warunki pracy,
  • wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw,
  • nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, świadczenia, o którym mowa w art. 53a KN, i dodatku, o którym mowa w art. 54 ust. 5 tejże ustawy. 

Dotychczas, w myśl art. 30 ust. 3 KN, średnie wynagrodzenie nauczycieli wynosiło dla:

  • nauczyciela stażysty – 100%,
  • nauczyciela kontraktowego – 111%,
  • nauczyciela mianowanego – 144%,
  • nauczyciela dyplomowanego – 184%
  • kwoty bazowej określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej.

Bardzo istotnym problemem nurtującym od lat grupę zawodową nauczycieli jest niedostateczny poziom wynagrodzeń, w szczególności nauczycieli rozpoczynających pracę w zawodzie. Zwiększenie atrakcyjności zawodu nauczyciela wymaga stworzenia odpowiednich mechanizmów zachęcających do podejmowania pracy w naszym zawodzie. Dlatego też wprowadzane zmiany w systemie wynagradzania nauczycieli przewidują wzrost wynagrodzeń nauczycieli, ale jednak w powiązaniu ze zmianami w zakresie systemu awansu zawodowego nauczycieli.
W nowelizowanej ustawie, w związku ze zmianą polegającą na zmniejszeniu od dnia 1 września 2022 r. liczby stopni awansu zawodowego nauczycieli, średnie wynagrodzenie nauczycieli przyporządkowane zostało trzem etapom rozwoju zawodowego nauczycieli, co zapewnia dodatkowy wzrost wynagrodzenia nauczycieli podejmujących pracę w tym zawodzie. Zgodnie z art. 30 ust. 3 KN w nowym brzmieniu średnie wynagrodzenie nauczycieli będzie stanowiło dla:

  • nauczyciela początkującego – 120%,
  • nauczyciela mianowanego – 144%,
  • nauczyciela dyplomowanego – 184%
  • kwoty bazowej określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej.

Zmiany zakładają, że wynagrodzenie nauczyciela w pierwszym roku pracy w placówce wzrośnie ze 100% do 120% kwoty bazowej, a wynagrodzenie w drugim, trzecim i czwartym roku pracy – ze 111% do 120% kwoty bazowej. Ponadto w związku ze skróceniem z 6 do 4 lat okresu, po przepracowaniu którego nauczyciel będzie mógł uzyskać stopień nauczyciela mianowanego, o 2 lata zostanie przyspieszone przeszeregowanie płacowe nauczyciela. Tak więc nauczyciel, który po odbyciu przygotowania do zawodu nauczyciela w wymiarze 3 lat i 9 miesięcy uzyska stopień nauczyciela mianowanego, w piątym i szóstym roku pracy będzie już otrzymywał średnie wynagrodzenie nauczyciela mianowanego, a nie jak dotychczas – nauczyciela kontraktowego. Według założeń Ministerstwa Edukacji i Nauki średnie wynagrodzenie w tych latach pracy wzrośnie zatem ze 111% do 144% kwoty bazowej. 
Uchylony został art. 40 KN. Celem tego działania było usunięcie wątpliwości, jakie rodził dotychczasowy zapis tego przepisu, ponieważ nauczyciel zgodnie z art. 38 KN nabywa prawo do wynagrodzenia od dnia nawiązania stosunku pracy. Natomiast w myśl art. 40 KN prawo do wynagrodzenia gaśnie z ostatnim dniem miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło wygaśnięcie lub rozwiązanie stosunku pracy. Co do zasady wynagrodzenie wypłacane jest nauczycielowi miesięcznie z góry, jednak składniki wynagrodzenia, których wysokość może być ustalona jedynie na podstawie już wykonanych prac, są wypłacane z dołu10. Istota wypłaty wynagrodzenia z góry polega na tym, że wynagrodzenie jest wypłacone przed świadczeniem pracy, ale pod warunkiem, że nauczyciel będzie pozostawał w stosunku pracy i świadczył pracę w czasie, za który z góry otrzymał wynagrodzenie. Karta Nauczyciela, jak i akty wykonawcze do niej nie zawierają regulacji dotyczących zasad wynagradzania nauczyciela, gdy przepracował on tylko część miesiąca. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy nauczyciel zostaje zatrudniony lub jego stosunek pracy rozwiązuje się w trak...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy